SPAT onderzoekt

Wedstrijden opzettelijk verliezen, is dat sport?

De Australian Open in Melbourne, het eerste grandslamtoernooi van het tennisseizoen, begon dit jaar anders dan normaal. Er werd naar buiten gebracht dat er sprake zou zijn van matchfixing binnen de tenniswereld. Matchfixing is het misleiden van een wedstrijd op een manier waarbij een speler of een team spelers expres de wedstrijd verliest in ruil voor geld. Dit kan in de vorm van een betaling tussen de twee spelers of teams waarbij de een de ander betaalt in ruil voor de winst of een speler of team de scheidsrechter betaalt om bevooroordeelde beslissingen te maken. De andere manier heeft te maken met de activiteit van gokken, waarbij een speler of leidinggevende geld ontvangt bij een bepaalde uitkomst van de wedstrijd (Preston & Szymanski, 2003, p. 613). Het bestaan van matchfixing is niet nieuw en is wellicht een niet te voorkomen fenomeen (Caruso, 2009, p. 355). Maar het laatste nieuws bericht ons over het bestaan van ‘gefixte’ wedstrijden op het hoogste niveau van tennis. In de tenniswereld zou de laatste tien jaar veel sprake zijn geweest van matchfixing. De BBC en BuzzFeed News suggereren dat er in de laatste tien jaar maar liefst zestien spelers uit de top vijftig van beste tennisspelers zich hebben gewaagd aan matchfixing. Dit eerste grandslamtoernooi van het tennisseizoen werd zodoende overschaduwd door de vraag: ‘Is dit nieuws echt waar!?’

In de tenniswereld vinden jaarlijks vier grote toernooien plaats, de Grand Slams. Dit zijn de belangrijkste en meest prestigieuze toernooien van het jaar. De vier Grand Slams zijn de Australian Open, Roland Garros, Wimbledon en de US Open. Alle vier deze toernooien duren veertien dagen en houden wedstrijden voor zowel mannen als voor vrouwen in alle disciplines. De Australian Open is het allereerste grandslamtoernooi van het jaar en vormt zo de opening van het tennisseizoen. Dit grandslamtoernooi vindt plaats in Melbourne in de laatste twee weken van januari, maar ging dit jaar wat somber van start. De mogelijkheid dat de tenniswereld te maken heeft met matchfixing was schokkend nieuws. Het veranderde gelukkig niets aan het verloop van dit grandslamtoernooi, maar we blijven achter met de vraag hoe dit precies in elkaar steekt.

Matchfixing beperkt zich niet alleen tot de tennissport. Verschillende andere sporten zijn recent gelinkt aan matchfixing. Voetbal, cricket, basketbal, paardrijden en sumoworstelen zijn hier enkele voorbeelden van. Dit zijn sporten waarbij er mogelijk of daadwerkelijk opzettelijk is verloren in ruil voor geld (Carpenter, 2011, pp. 13-16). Tennis is bij uitstek geschikt voor matchfixing. Een sport zoals tennis met individuele sporters maakt matchfixing veel toegankelijker dan een sport waarbij de uitslag afhankelijk is van de interactie tussen de spelers. Daarnaast maakt het feit dat tennis een sport is waarbij de spelers veelal niet in weelde leven, tenzij je de grote wedstrijden wint, matchfixing erg aantrekkelijk voor tennisspelers. Verder is het lastig aan te tonen hoe een persoon de tenniswedstrijd opzettelijk heeft verloren. Bij tennis zijn er namelijk teveel elementen die invloed hebben op de uitslag van de wedstrijd. De ene speler kan bijvoorbeeld een mindere dag of de andere een betere dag hebben. Ook kan een wedstrijd opeens van tij keren doordat de ene persoon langzaam zijn grip op de wedstrijd verliest of doordat de andere persoon opeens doorheeft hoe hij of zij de tegenstander moet verslaan. Het is zodoende lastig een vinger te leggen op wat er precies voor heeft gezorgd dat de persoon in kwestie heeft verloren. Je blijft je afvragen of de wedstrijd eerlijk is gewonnen of dat er sprake was van matchfixing.

De geloofwaardigheid van de sport komt onder vuur met de mogelijkheid van het bestaan van matchfixing binnen het toptennis. Hoe geloofwaardig is die spannende tenniswedstrijd die we graag kijken namelijk nog nu we met matchfixing binnen het toptennis worden geconfronteerd? Natuurlijk is een sport als wielrennen ook niet meer zuiver te noemen na de bekendmaking van verschillende dopingincidenten. Maar achter deze vorm van misleiding binnen het wielrennen zit een intentie die bij de sportwereld past: een optimale prestatie leveren. Bij matchfixing echter is het tegenovergestelde aan de gang: er wordt bewust voor verlies gezorgd. Als het klopt dat er sprake is van matchfixing onder toptennissers kunnen we wel stellen dat we een probleem hebben waar serieus aandacht aan besteed moet worden. Op dit moment bestaat er al een organisatie die actief corruptie binnen de tenniswereld nagaat en aanpakt: de Tennis Integrity Unit.

De Tennis Integrity Unit zou ervoor moeten zorgen dat matchfixing binnen de tenniswereld niet iets is waar we ons zorgen over hoeven te maken. Het nieuws dat de BBC en BuzzFeed News naar buiten brachten, zorgt echter voor vraagtekens wat betreft de effectiviteit van de Tennis Integrity Unit. Want hoe kan er sprake zijn van matchfixing als de Tennis Integrity Unit dit nagaat binnen de tennissport? Met maar vijf man de hele tenniswereld in de gaten houden, klinkt daarentegen wel als een onmogelijke taak. Misschien is dit het punt waar we onze aandacht op moeten focussen: zorgen voor een uitbreiding van de Tennis Integrity Unit. Maar het blijft de vraag of daarmee het probleem van matchfixing uit de wereld is geholpen, want de uitkomst van een wedstrijd is en blijft een resultaat van allerlei factoren. Wanneer kunnen we stellen dat we naar een eerlijke sportwedstrijd hebben gekeken?

Het blijft een raar idee, want waarom zou een toptennisser zijn hoge ranking op het spel zetten om bewust de wedstrijd te verliezen? De motivatie om voor een ‘gefixte’ wedstrijd te zorgen, komt veelal van het geld dat te verdienen valt (Carpenter, 2011, p. 17). Blijkbaar geeft zo’n speler duidelijk de voorkeur aan geld boven zijn of haar eigen sportprestatie. Dit moet echter niet te snel gegeneraliseerd worden. Het merendeel van de tennisspelers probeert een optimale prestatie te leveren om zo grote toernooien te winnen en de beste van de wereld te worden. Dit is datgene wat toptennissers nastreven in hun tenniscarrière. Zolang er geen concreet bewijs is, blijft het nieuws omtrent matchfixing binnen het toptennis bovendien lastig te plaatsen. Het bewijs is eenvoudigweg lastig te concretiseren omdat matchfixing lastig aanwijsbaar is. Kortom, we worden geconfronteerd met het mogelijke bestaan van matchfixing in de tenniswereld maar er is allereerst meer informatie en vooral bewijs nodig om hier zeker van te zijn. Vervolgens weten we hoe het echt zit en kan er een plan van aanpak komen, zoals het uitbreiden en verbeteren van de Tennis Integrity Unit.