Drone
SPAT onderzoekt

Welke gevolgen hebben de vergaande toepassingen van drones voor ons?

We worden veel geconfronteerd met het bestaan van drones. Dit zijn onbemande vliegende robotjes die op een afstand bestuurd kunnen worden of op de automatische piloot kunnen vliegen. Waar drones eerder als militaire technologie dienden om terrorisme tegen te gaan, vinden drones nu toepassingen in de commerciële sector en in privésferen. Het gebruik van drones is toegankelijker geworden dan ooit tevoren. Maar wat voor gevolgen heeft het als mensen massaal drones gaan bedienen? We hebben te maken met ethische kwesties wat betreffende het gebruik van drones. Hierbij moet je denken aan bijvoorbeeld de mogelijkheid tot het ongewenst filmen van anderen. Hebben massa’s vliegende drones daarnaast geen gevolgen voor het luchtverkeer en voor mensen in het algemeen? Ook is het de vraag wat de rol van de mens nog is als drones de mens eigenlijk zo goed als kunnen vervangen in onze taken. Kortom, de invloed van drones is veel groter dan bij de ontwikkeling van deze technologie is gedacht.

We krijgen veelal te maken met negatieve berichtgeving omtrent het massale gebruik van drones wegens verschillende ethische vraagstukken. Zulke ethische vraagstukken hebben de mens altijd in de greep, omdat het met de waarden van mensen te maken heeft. Wat vindt de mens belangrijk in het leven? Het lastige aan deze ethische vraagstukken is dat ze pas naar voren komen wanneer technologieën eenmaal ontwikkeld zijn. We krijgen dan de mogelijkheid om de techniek tot ons te nemen en lopen vervolgens tegen vraagstukken aan omtrent hoe adequaat de techniek eigenlijk is. Impliciet is politiek volgens wetenschapsfilosoof Peter-Paul Verbeek zodoende altijd wel aanwezig in technologieën. Misschien moeten we ons volgens hem ook niet gaan afvragen of we een technische ontwikkeling als de drone wel willen. We zouden een ethiek moeten ontwikkelen die zich afvraagt hoe we ermee om moeten gaan. Techniek hoort fundamenteel bij de mens: de mens is via technologie vorm gaan geven aan zijn of haar bestaan. De mens is vanaf de oorsprong bezig geweest met het bedenken en ontwikkelen van technologieën om te overleven. Hierbij moet je bijvoorbeeld denken aan een steen die tot bijl wordt geslepen. Technologieën zijn zo als logische ontwikkelingen te zien. Maar technologieën doen dingen die voorbij de bedoelingen van de ontwikkelaar gaan. Drones worden net als andere technologieën steeds autonomer waardoor het niet lang zal duren totdat ze hun eigen weg gaan. Ze kunnen zorgen voor privacyschending of kunnen als ongewenste wapens gaan functioneren. Maar de verantwoordelijkheid voor de handelingen van technologieën moet bij iemand komen te liggen. Daarom moeten de keuzes die technologieën kunnen gaan maken eigenlijk geprogrammeerd worden in de technologie zodat we de autonomiteit van technologieën inperken. Zo nemen we als maatschappij de verantwoordelijkheid voor de publieke ruimte waarin drones te vinden zijn.

Om onverwachte elementen van de drone als gevolg van de grotere toegankelijkheid te beperken, is er intussen al een richtlijn in Nederland voor het gebruik van drones in het luchtruim opgesteld. Hierbij is er een onderscheid gemaakt in het particulier en het zakelijk gebruik van drones. Voor het particulier gebruik van drones is er een duidelijke reeks regels opgesteld. Voorbeelden van regels zijn dat men niet hoger dan 120 meter boven grond en water mag vliegen, dat men een bepaalde afstand van gebouwen en van mensen moet houden, dat men niet in het donker mag vliegen en dat men de drone moet kunnen zien vliegen. Van zakelijk gebruik van drones is er sprake wanneer men de drone inzet voor bedrijfsuitvoering of om geld te verdienen. Hierbij moet je denken aan videoproductiebedrijven of inspectiebedrijven. Voor dit gebruik van drones geldt dat men in bezit moet zijn van een vergunning en zich wederom aan een bepaalde reeks regels moet houden. Dit zijn regels als dat men rekening moet houden met de privacywetgeving bij opnames en enkele dezelfde regels die gelden voor particulier gebruik zoals dat men de drone moet zien vliegen.

Ondanks de overheersing van lastige vraagstukken omtrent het gebruik van drones, zijn er voor de drone al verschillende nuttige doeleinden te bedenken. Drones worden ook wel gezien als een van de technologische wonderen van ons tijdperk door de diversiteit aan toepassingen. Een belangrijke toepassing van de drone is die van het documenteren. Drones kunnen zo een grote bijdrage leveren in de journalistiek. Daarnaast zijn drones nuttig voor natuurrampen. Dit heeft enerzijds met de functie van het documenteren te maken. Een voorbeeld hiervan is een door een drone gemaakte video van de gevolgen van een explosie in een warenhuis in China in augustus vorig jaar. Op deze manier kunnen we beelden vastleggen van rampen zonder dat we mensen ter plaatse nodig hebben, wat gemakkelijker en veiliger is. Anderzijds kunnen drones zorgen voor het overbrengen van noodzakelijke spullen naar een hulpbehoevende plek als een natuurramp. Overeenkomstig met de overdracht van noodzakelijke spullen kunnen drones voor pakketlevering gaan zorgen. Amazon en Google kwamen al eerder met het initiatief tot pakketbezorging maar toen werd hier niet enthousiast op gereageerd. Verder zouden drones ingezet kunnen worden ter bestrijding van de criminaliteit. Drones kunnen een grote rol spelen bij het opsporen van mensen die op de vlucht zijn en bij het opsporen van wietplantages dankzij het grote oppervlakte dat ze kunnen vastleggen en de specifieke toepassingen zoals infraroodcamera’s die hierbij gebruikt kunnen worden. Al met al zijn er vele soorten drones die in te zetten zijn voor een diversiteit aan doeleinden.

Nu de drone al even in onze leefwereld aanwezig is, valt er een volgende stap te verwachten in de ontwikkeling van deze technologie. Dit heeft te maken met het dynamische aspect van de technologie: de technologie staat niet stil en ontwikkelt zich voortdurend. In dit verband wordt als opvolger van de drone gesproken over het zogenoemde onbemande vrachtvliegtuig. Er wordt al gespeculeerd dat er binnen tien tot vijftien jaar onbemande vrachtvliegtuigen de lucht in zullen gaan. De vraag is natuurlijk of dit geoorloofd is, want het vliegtuig is dan compleet afhankelijk van de techniek. Als de techniek plotseling niet naar behoren functioneert, wie kunnen we dan als verantwoordelijke aanwijzen? Als we nu al over het onbemande vrachtvliegtuig spreken, wanneer zullen we dan over het onbemande persoonsvliegtuig spreken? Zal dit ooit gaan gebeuren of gaat dit te ver nu we het over mensenlevens hebben?

Kortom, vele vraagstukken komen kijken bij de vergaande toepassingen van de drone. Hoe zit het met de mogelijke privacyschendingen? Wie valt er nog als verantwoordelijke aan te wijzen? Straks gaan drones onverwacht als wapens functioneren? Brengen drones het gehele luchtruim niet in gevaar? Maar naast al deze belangrijke vragen die we ons af moeten vragen, zijn er genoeg doeleinden waarvoor drones ingezet kunnen worden. Het is dan ook eerder de vraag hoe met de drone om te gaan, dan of we de drone wel willen. Techniek hoort nu eenmaal bij de mens, dus we moeten onszelf aanleren om op de juiste manier om te gaan met de onverwachte bedoelingen van de techniek. Zo krijgen we de techniek onder controle en kunnen we deze volgens de voor ons juiste ethiek sturen.