SPAT onderzoekt

Hoe wij Facebook tot ons krijgen: als gevolg van algoritmen of een menselijke hand?

Facebook is het sociale mediumkanaal waar we niet meer omheen kunnen. Facebook wordt aan de ene kant gebruikt voor sociale doeleinden, maar wordt aan de andere kant ook voor steeds meer, vaak commerciële, doeleinden gebruikt (Mangold & Faulds, 2009, p. 358). Naast dit veranderde perspectief wat betreft het gebruik van Facebook, is de manier waarop we informatie op dit sociale medium tot ons krijgen ook aan verandering onderhevig geweest. Van een chronologische volgorde van de informatie is geen sprake meer. Berichten worden op een bepaalde manier gerangschikt, maar het blijft voor de gebruiker vaag hoe onze informatie op Facebook precies vormgegeven wordt. Hoe komt het dat dat ene specifieke bericht bovenaan staat en we sommige berichten niet eens te zien krijgen? Is hier sprake van pure objectiviteit of van mensen die een handje meehelpen in dit besluit?

De Facebook-startpagina
Er wordt al lange tijd door Facebook geopperd dat de opmaak van onze startpagina te maken heeft met algoritmen, formules die de startpagina naar onze voorkeur zouden indelen. Algoritmen kun je zien als recepten die bestaan uit een reeks aan ingrediënten. Algoritmen geven aan welke output bij een bepaalde input geproduceerd wordt (Van Dijck, 2013, p. 30). Bij de startpagina van Facebook moet je hierbij denken aan het aantal likes en reacties op het bericht, de relatie die men met de berichtmaker heeft, het aantal gemeenschappelijke vrienden dat gereageerd heeft op het bericht en hoe vaak je zelf al hebt gereageerd op een eerder geplaatst bericht van die persoon. Kortom, Facebook berekent op basis van bepaalde elementen een score voor het bericht en die score bepaalt hoe hoog dit bericht komt te staan op je startpagina. Het idee achter deze wijze van opmaak is het bieden van een gepersonaliseerd overzicht van nieuwsberichten aan de gebruikers. Gebruikers wijzen echter op de schending van hun privacy. Facebook bepaalt voor ons en met behulp van onze gegevens hoe onze startpagina er uitziet. Willen we wel dat Facebook voor ons bepaalt wat wij en anderen te zien krijgen en allerlei gegevens van ons verzamelt? Daarnaast is het maar de vraag hoe objectief deze algoritmische functie is, want Facebook doet niks kwijt over hoe dit algoritme er precies uitziet. Wat voor algoritme Facebook gebruikt, wordt voor ons zodoende goed geheim gehouden.

De opmaak van trending nieuwsberichten

Recentelijk  is er echter door meerdere bronnen nieuws naar buiten gebracht waaruit blijkt dat de ‘trending topic section’ op Facebook door mensen van Facebook zelf wordt vormgegeven. De ‘trending news section’ is een nieuwssectie die alleen Amerikaanse gebruikers te zien krijgen. In deze nieuwssectie worden nieuwsberichten getoond die door gebruikers het meest besproken worden op Facebook. Facebook stelt dat algoritmen ook in dit onderdeel van Facebook bepalen wat trending is en wat niet. Maar nu hebben mensen die eerder bij Facebook hebben gewerkt aan de Gizmodo, een op design en technologie gerichte blog, toegegeven dat ze specifieke nieuwsberichten zelf trending maakten. Het bedrijf zou conservatieve nieuwsberichten uit de trending berichten houden ook al zouden deze op basis van algoritmen, die rekening houden met de voorkeuren van gebruikers, wel tussen de trending berichten komen. Ook zouden medewerkers actief berichten in de ‘trending news section’ plaatsen om Facebook goed neer te zetten: als een plek van hard nieuws. Verder zou een topic over Facebook zelf meerdere malen gecontroleerd moeten worden voordat het wordt toegelaten tot de trending berichten. Kortom, genoeg momenten waarop er sprake zou zijn van menselijk ingrijpen.

De reactie van Facebook
De mensen achter Facebook hebben hier het een en ander op te zeggen. Tom Stocky, de vice-president van Search op Facebook, antwoordt hierop dat er inderdaad een team is die in aanraking komt met de nieuwsberichten. Dit team heeft Facebook in 2014 aangesteld, omdat destijds de rellen in Ferguson niet door algoritmen werden gezien als hoogstaand nieuws. Dit leidde tot kritiek op Facebook  waarna Facebook besloot dat er enige menselijke controle moest zijn op de ‘trending news section’. Facebook zegt dan ook dat de functie van dit team bestaat uit het controleren van nieuwsberichten opdat datgene waar op Facebook over gesproken wordt, ook het nieuws is dat in de werkelijkheid speelt. Daarnaast zegt Facebook dat medewerkers niet geïnstrueerd worden bepaalde nieuwsberichten wel en andere niet in de ‘trending news section’ te plaatsen. Volgens Facebook wordt er gestreefd naar neutraliteit in de nieuwsvoorziening en mogen werknemers niet hun politieke voorkeur laten blijken. Dus uitgaande van de uitspraken van Facebook zouden we er vanuit moeten gaan dat Facebook geen invloed uitoefent op de ‘trending news section’.

De vraag is nu: wie moet je geloven? Moeten we uitgaan van wat de oud-medewerkers van Facebook opbiechten of moeten we Facebook geloven op haar woord. We kunnen er zonder concreet bewijs niks over zeggen. Maar stel dat Facebook invloed uitoefent op de ‘trending news section’, hoe erg is dat dan? Dat iemand het nieuws controleert en eventueel aanpast, hoeft niet erg te zijn zolang we niet onbewust politiek beïnvloed worden. Ook betekent dit nieuws niet dat Facebook ook invloed zou uitoefenen op al het andere wat we op Facebook te zien krijgen. Er is bijvoorbeeld nog geen aanleiding om te twijfelen over de totstandkoming van de startpagina. Wel blijven de zogenaamde objectieve algoritmen die Facebook hanteert geheim terrein voor ons en wordt er zonder onze toestemming bepaald hoe de startpagina van ons en anderen wordt vormgegeven. Kortom, het blijft gissen hoe dingen nou precies zitten. Wat betreft de algoritmen zou Facebook ons wellicht meer inzicht kunnen geven in de specifieke elementen waaruit de algoritmen bestaan. Wat betreft het recente nieuws, daar kunnen we alleen een vraagteken bij zetten.