SPAT onderzoekt

De vierde industriële revolutie: wat heeft deze revolutie voor ons in petto?

Bij de term ‘industriële revolutie’ denken we al snel aan de ontwikkeling van de stoommachine door James Watt. Met deze ontwikkeling stapten we een nieuwe wereld in, een wereld met machines die het werk voor ons doen. Onze werkplek veranderde van de landbouw naar de fabriek en mensen verhuisden van het platteland naar de stad. De manier van werken en leven veranderde enorm.  Maar er zijn al verschillende periodes in de geschiedenis geweest waarin de wereld aan drastische veranderingen onderhevig is geweest. Er hebben al meerdere industriële revoluties plaatsgevonden. In de loop der tijd zijn er al drie industriële revoluties geweest en we bevinden ons nu mogelijk in de vierde industriële revolutie. Wat voor veranderingen hebben er plaatsgevonden in onze wereld en wat staat ons nu nog te wachten?

De industriële revoluties
Industriële revoluties zijn periodes waarin te identificeren veranderingen in de economische organisatie van een land, de wereld doen veranderen (Daene, 1979, p. 1). De eerste grote verandering kwam met de uitvinding van de stoommachine. In de eerste industriële revolutie vond er een verandering plaats in de wijze waarop energie verkregen werd: van hout naar steenkool als energiebron. Er vond een verschuiving plaats van de landbouw naar de fabriek. Waar het werk eerst door spieren werd gedaan, namen machines nu het werk over. De tweede industriële revolutie heeft wederom te maken met een belangrijke ontwikkeling: de ontwikkeling van elektriciteit. In deze periode werd de lopende band gecreëerd en werd energie op een effectievere manier, namelijk uit olie, verkregen. We kregen te maken met massaproductie. Daarnaast begon het leveren van diensten een belangrijk onderdeel van de industrie te vormen in deze periode. De daaropvolgende derde industriële revolutie heeft betrekking op de opkomst van digitale technologie, persoonlijke computers  en het internet. Dit zorgde ervoor dat we te maken kregen met een snelle en goedkope informatieflow. Deze periode wordt daarom ook wel de information age genoemd (Blinder, 2006, p. 116).

Waar de eerste drie industriële revoluties te maken hebben met vooruitgang op technologisch gebied, heeft de huidige vorm betrekking op het combineren van de fysieke, biologische en digitale wereld. De vierde industriële revolutie wijst op de implementatie van cyber-physical systems in het productieproces. Cyber-physical systems worden gezien als ‘slimme’ systemen die bestaan uit met elkaar in contact staande componenten. Door deze ‘slimme’ systemen in de industrie op te nemen ontstaan er ‘slimme’ fabrieken. In deze fabrieken staan machines en producten met elkaar in contact en vindt er onderlinge communicatie plaats. Er hoeven geen verdere handelingen ondernomen te worden opdat de machines juist op de productieketen en zo op de behoeften van de mens inspelen. Productie, distributie en de verkoop komen samen in een machine die in staat is om zelf de gehele productieketen te monitoren.

De ontwikkeling van deze ‘slimme’ fabrieken zorgt ervoor dat er sprake is van minder energieverspilling. Aangezien de machines via het systeem weten hoe de productieketen verloopt, vindt er precies die productie plaats die nodig is en wordt er dus geen onnodige energie verbruikt. Verder is de vierde industriële revolutie op het leveren van service gericht. De productie vindt plaats dicht bij de consument,waardoor deze zijn of haar wensen kan uitspreken en producten precies op maat geleverd worden. Klanten kunnen fabrieken als het ware gebruiken om producten naar keuze te fabriceren en fabrieken leveren producten aansluitend bij de behoeften van de specifieke klant. Je kan spreken van een ‘openluchtmuseum’, waarbij de consument voor zijn of haar neus het specifieke product gemaakt ziet worden.

Dreigend gevaar?
We zijn er onderhand aan gewend dat we constant geconfronteerd worden met de introductie van nieuwe technologische ontwikkelingen. Deze technologische ontwikkelingen bieden vaak een vorm van automatisering, waarbij het werk van de mens voor een deel wordt overgenomen. De verschillende industriële revoluties leiden er daardoor toe dat er steeds meer werk geautomatiseerd wordt. Maar met de vierde industriële revolutie gaat dit proces van automatisering nog verder. Door de ‘slimme’ fabrieken met onderlinge connecties tussen de verschillende onderdelen van het productieproces zijn er geen mensen meer nodig in het productieproces. Het productieproces verloopt ‘automatisch’. Dit geeft vraagtekens. Waar blijft de werkende mens in dit proces?

Met de steeds verdergaande automatisering neemt de onzekerheid van de werkende mens toe. Wat voor werk blijft er voor de mens over wanneer werk automatisch gedaan kan worden? Onderzoek gedaan door de World Economic Forum voorspelt een verlies van vijf miljoen banen als gevolg van de vierde industriële revolutie. Dit aantal heeft te maken met aan de ene kant het verlies van ruim 7 miljoen banen en aan de andere kant een winst van 2 miljoen banen. Het verlies aan banen betreft banen die geautomatiseerd worden en banen die de functie van tussenpersoon hebben. Hierbij moet je denken aan banen in de zorgsector en de financiële sector. De 2 miljoen nieuwe banen hebben te maken met de toenemende vraag naar werk op het gebied van technologie, wiskunde en wetenschap.

Naast dit vraagstuk wat betreft de werkgelegenheid komen ook samenwerking en veiligheid als vraagstukken naar voren. Om ervoor te zorgen dat ‘slimme’ fabrieken juist te werk kunnen gaan, is samenwerking tussen de verschillende onderdelen van het proces belangrijk. De verschillende onderdelen moeten op één lijn zitten wat betreft het procesverloop, opdat het werk automatisch kan verlopen. Deze communicatie tussen deze verschillende onderdelen verloopt daarbij via het internet. Het internet maakt het mogelijk dat er automatische en snelle communicatie kan plaatsvinden. Keerzijde is dat het internet kwetsbaar is voor cybercriminaliteit, criminaliteit dat gebruik maakt van het internet. Via het internet kunnen er namelijk cyberaanvallen plaatsvinden. In deze periode waarin we meer afhankelijk worden van het internet is het nog meer van belang dat we ons gaan verdiepen in cybercriminaliteit en een manier vinden hoe we deze vorm van criminaliteit kunnen tegengaan.

In de geschiedenis zijn er al verschillende periodes geweest waarin de wereld aan drastische veranderdingen onderhevig is geweest. Toch is de vierde industriële revolutie van een ander kaliber: fysieke, biologische en digitale elementen komen samen en vormen ‘slimme’ fabrieken. Het is nog spannend welke impact deze periode op ons gaat hebben. Gaan we erop vooruit of achteruit?