SPAT onderzoekt

Vrouwelijke regisseurs in opkomst

Genderongelijkheid wijst op het misbruiken van het verschil tussen mannen en vrouwen. Dit is een veel voorkomend onderwerp van discussie. De Global Gender Gab Index geeft de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen aan. Nederland staat dit jaar op een 16e plek: op veel punten scoren vrouwen slechter dan mannen. Het glazen plafond op de werkvloer was iets waar we een poos geleden mee plat werden gegooid: meer mannen dan vrouwen zouden de topposities binnen bedrijven bekleden. Dit mocht niet en hier moest iets aan gaan veranderen. Zo’n glazen plafond is nu ook in de filmwereld opgemerkt. Hoe steekt dit precies in elkaar?

De filmwereld, de wereld die betrokken is bij de totstandkoming van de film, bestaat uit verschillende lagen. Aan de ene kant heb je de mensen die een rol in de film spelen en aan de andere kant heb je de mensen die de film produceren. Wat betreft de representatie van acteurs in films zijn we al lange tijd op de hoogte dat meer mannen dan vrouwen de hoofdrol te pakken hebben. Het Center for the Study of Women in Television and Film op de San Diego State University heeft hier onderzoek naar gedaan. Het percentage hoofdrollen die vervuld worden door vrouwen is alleen maar minder geworden met een percentage van 12 procent in 2014. Kijken we naar het percentage totale rollen dat gespeeld wordt door vrouwen, dan blijkt uit onderzoek van Annenberg School for Communication and Journalism van de University of Southern California dat dit percentage 29 procent is. Het onderzoek bestond uit het analyseren van 109 Hollywoodfilms en 305 series uit 2014.

We vinden deze onderrepresentatie van vrouwen niet alleen in de rolverdeling van een film of serie, maar ook in de rolverdeling achter de schermen. Uit het onderzoek van Annenberg School for Communication and Journalism blijkt verder dat het percentage vrouwelijke regisseurs in het geval van films slechts 3 procent bedraagt en in het geval van series 15 procent. We krijgen het ook nadrukkelijk te horen als de regisseur van een film vrouwelijk is. Verder blijkt uit hetzelfde onderzoek dat één op de vijf directieleden van film- en mediabedrijven vrouwelijk is. Er lijkt dus ook in de filmwereld een gender bias te bestaan: er is een voorkeur voor mannen boven vrouwen. Kortom, het glazen plafond vinden we ook in de filmwereld.

Opvallend is het feit dat de afgelopen zeventien jaar het aantal vrouwen dat achter de schermen aan het werk was met films uit de top 250 is gedaald met 2 procent. Als je kijkt naar het percentage personages dat in films gespeeld wordt door vrouwen en dit vergelijkt voor films die geregisseerd zijn door mannen ten opzichte van films die geregisseerd worden door vrouwen, valt er een link te leggen tussen de scheve verhouding man/vrouw voor én achter de schermen. Het percentage vrouwelijke personages is, in films geregisseerd door mannen, 28 procent ten opzichte van 37 procent in films geregisseerd door vrouwen. Wat hoofdrollen betreft is deze verhouding respectievelijk 4 procent ten opzichte van 39 procent.

Uit het eerdergenoemde onderzoek van Center for the Study of Women in Television and Film blijkt verder dat 61 procent van de rollen van mannen was gebaseerd op de professie die ze uitoefenden in de films en series, terwijl dit maar het geval was bij 34 procent van de rollen gespeeld door vrouwen. Vrouwen waren in 58 procent van de gevallen te identificeren aan de rollen die ze in persoonlijk leven speelden: de rol van vrouw of moeder. Deze identificatie met rollen uit het persoonlijke leven was het geval voor 31 procent van de mannenrollen.

Maar waarom doet deze scheve verdeling van mannen en vrouwen in de filmwereld ons zoveel? Dit heeft te maken met de power van het medium film. Films dragen bij aan onze percepties van de wereld en geven zo indirect vorm aan de wereld zoals wij die ervaren (Sanders, 2009, p. 24). Scheve representaties in films van de verhouding man/vrouw en de soort rollen die mannen en vrouwen spelen, zullen onze percepties van wat normaal is in de echte wereld beïnvloeden. Opvallend is het dat we hebben geconstateerd dat mannen de belangrijkere rollen in het echte leven, onder andere de rollen achter de schermen van een film, te pakken hebben. Er lijkt dus een overeenkomst te zijn tussen het beeld dat er voor ons geschetst wordt door de power van film en het beeld zoals het in het echt is. Misschien moet eerst dat beeld dat er voor ons geschetst wordt, aangepast worden om tot een evenwichtige verhouding in onze werkelijkheid te komen?