SPAT interviewt

Terrorisme-expert: ‘’Religie biedt islamitische wereld alternatief voor kapitalisme’’

Terrorisme, een fenomeen dat terug is van niet weg geweest. Het stamt nog uit de koloniale tijd, die een groot deel van de wereldbevolking nog niet is vergeten. Peter Knoope, oud-directeur van het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme en senior fellow bij Clingendael, stelt dat een groot deel van de wereld antiwesters is, omdat het wordt uitgesloten van de voordelen van het kapitalisme en tegen de dominantie van de westerse wereld is.

U stelt dat een groot deel van de wereld antiwesters is, wat bedoelt u hier precies mee?

‘’Een groot deel van de wereld verzet zich tegen de dominantie van de westerse wereld. Bij veel mensen heerst het gevoel dat de wereld wordt gedomineerd door westerse mogendheden met hun westerse waarden, systemen, taal en cultuur. De westerse moderniteit die tegen een traditionele en religieus geïnspireerde samenleving is. Hierdoor is een groot deel van de wereld antiwesters. Veel mensen op de wereld vinden religie en traditie juist belangrijke waarden, want die geven een gevoel van verbinding met wat er in de geschiedenis is gebeurd. Een groot deel van de islamitische wereld verzet zich dus tegen deze moderniteit en IS is daar een extreme variant van. Het Westen hoeft zich hiervoor niet schuldig te voelen, er is alleen maar reden om te begrijpen wat er aan de hand is. Het gaat erom dat als je begrijpt wat er gaande is, dan kun je er vat op krijgen en is het makkelijker om de juiste antwoorden te vinden voor de oplossing van dit verschijnsel.’’

Volgens Knoope is Al-Qaida de articulatie geworden voor de islamitische wereld die zich buitengesloten voelde. Al-Qaida heeft de belofte van een daadwerkelijk gebied waar mensen volgens de islamitische wetten en regels zouden kunnen leven nooit ingelost. IS is dit wel gelukt.

‘’IS heeft een gebied veroverd en heeft het kalifaat uitgeroepen. De beweging heeft een grote aantrekkingskracht op veel mensen die dachten dat het de hemel op aarde zou worden. IS heeft zich verzet tegen het onderdrukkende regime van Assad in Syrië. Veel mensen waren woedend over de wijze waarop Assad met zijn bevolking omging, hierdoor hebben veel mensen zich aangesloten bij deze beweging. IS is een beweging die zich verzet tegen het Iraakse en Syrische regime, maar ook tegen verdere buitenlandse inmenging. Ook biedt IS een perspectief met een eigen staat waar moslims kunnen wonen. Dit leidt ertoe dat veel mensen zich aangetrokken voelen tot IS.’’

Uw net uitgebrachte boek: ‘Het Westen onder vuur’ gaat over het terrorisme van nu, waarin u verklaart wat de culturele en historische verklaringen voor dit verschijnsel zijn en wat de voedingsbodem van terrorisme is. Is de vorm van terrorisme de afgelopen jaren verandert en hoe uit zich dit?

 ‘’Een grote aanslag door een groep mensen waar veel voorbereiding in zit, zoals bij 9/11, is niet meer mogelijk. De voorbereidingen zouden al in een vroeg stadium worden gesignaleerd. Alles is nu ook beter georganiseerd dan tijdens 9/11. Vooral Nederland is hier goed in. De kleinschalige aanslagen waarbij een individuele jihadist in zijn eentje een aanslag pleegt, dat is wat er nu gebeurt. De aanslagen zijn dus veel kleinschaliger en individueler geworden. Dit komt door een beter georganiseerde opsporing door de inlichtingendienst en door de politie. Een van de manieren om het terrorisme tegen te gaan, is om zorgvuldig alle spanningen vroegtijdig te signaleren. Dit gebeurt zeer zorgvuldig en intensief. Overheden staan in contact met allerlei gemeenschappen die kunnen signaleren of iemand haat aan het zaaien is of aan het radicaliseren is. In landen zoals Frankrijk gebeurt dit minder goed. Als je kijkt naar de buitenwijken van Parijs, die staan nauwelijks in contact met de politie of de overheid. Daar is de kans veel kleiner dat er een melding wordt gemaakt van voorbereidingen voor een aanslag, want mensen weten niet waar ze terecht kunnen en vertrouwen de overheid niet. Het hebben van zorgvuldige contacten en een vertrouwde relatie met mensen in de buitenwijken zijn belangrijke voorwaarden om te voorkomen dat er een aanslag wordt gepleegd.’’

Terrorisme is geen nieuw fenomeen en bestaat al sinds twee eeuwen. Tijdens de tweede terroristische golf (1920-1960) kwamen mensen in verzet tegen koloniale machthebbers en de onderdrukking door bezettingsmachten zoals het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Nederland. De derde terroristische golf (1960-1989) was geïnspireerd door de Vietnamoorlog waar ultralinkse jongeren, die gesteund werden door de Sovjet-Unie, de wereld wilden bevrijden van het kapitalistische Westen. Hierbij werden politici vermoord en aanslagen gepleegd op legerbases.

‘’Wij denken dat de koloniale tijd voorbij is, maar de rest van de wereld vindt dat niet. Zij vinden dat de dominantie nog steeds heerst. Sinds de val van de Berlijnse muur eind jaren tachtig is er een einde gekomen aan het ideaal van een sociaal rechtvaardige samenleving. De markteconomie en het kapitalisme zijn sindsdien enorm gegroeid, waardoor een kleine minderheid een grote economische macht in de wereld vertegenwoordigt. Die kleine bovenlaag bevindt zich vooral in West-Europa en in de VS. Dit betekent dat een groot deel van de wereldbevolking hiervan is uitgesloten en er geen alternatief voor hen is om hun stem te laten horen. Religie biedt dan een alternatief voor het kapitalisme. Veel mensen zien in religie een systeem van normen en waarden dat een alternatief biedt voor de markt.’’

Is er een manier waarop het Westen het terrorisme tegen kan gaan?

‘’Om groepen mensen te begrijpen en het terrorisme tegen te gaan moet het Westen meer stil gaan staan bij de geschiedenis. Veel conflicten en verzet zijn namelijk nog terug te voeren naar de tijd van kolonisatie. Denk bijvoorbeeld aan de Moro’s in de Filipijnen. Dat is een groep islamieten die zich verzet tegen de Filipijnse overheid. Het woord Moro is afkomstig van het Spaanse woord ‘De Mooren’, zij waren islamieten in Spanje. De Spanjaarden hadden de Filipijnen gekoloniseerd. Toen de Spanjaarden daar de baas waren, hebben ze de islamieten tot vijand verklaard. De huidige strijd is terug te voeren naar de geschiedenis onder het Spaanse koloniale bewind. De islamieten hebben nooit een gelijkwaardige positie gehad, ze worden nog steeds uitgesloten en zijn in oorlog met de Filipijnse overheid. Dus als je de geschiedenis niet kent, is het ingewikkeld om te begrijpen waarom bevolkingsgroepen in opstand komen en zich gewelddadig opstellen.’’

Het terrorisme is dus geen nieuw fenomeen. Na de dekolonisatie heeft het Westen dat hoofdstuk afgesloten, maar een groot deel van de wereldbevolking niet en wordt nog steeds dagelijks geconfronteerd met de koloniale tijd. Door de enorme economische groei van het Westen met haar visie volledig gebaseerd op de toekomst en niet het verleden, zijn groepen mensen zich gaan verzetten tegen de westerse moderniteit en haar kapitalisme. Religie biedt dan een alternatief met normen en waarden, waar IS een zeer radicale vorm van is. Het terrorisme is wel veranderd, grote aanslagen zoals 9/11 zijn niet meer van nu. Het zijn nu de individuele aanslagen die het Westen in haar greep houden. Als we het terrorisme willen tegen gaan moeten we alle mogelijke signalen van een aanslag vroegtijdig opmerken, en nog belangrijker proberen mensen te begrijpen en naar de geschiedenis te kijken. Niet elke cultuur is namelijk zo gefixeerd op de toekomst en wil haar tradities en geschiedenis beschermen.