SPAT onderzoekt

Is er een taal der emoji mogelijk?

Communiceren, we doen het de hele dag door. Face-to-face, via de mail, via sociale media als Whatsapp, Facebook, Instagram, Snapchat en Twitter, noem het maar op. Maar naast onze taal gebruiken we hier maar al te graag emoji voor. Waar komt dit gebruik van emoji vandaan en waarom gebruiken we deze emoji zo graag?

Dat we communiceren door middel van taal is algemeen bekend. In gesproken taal gebruiken we naast verbale communicatie, ofwel woordgebruik, ook non-verbale communicatie. Deze non-verbale communicatie wordt gevormd door de combinatie van gebaren, gezichtsuitdrukking en stemgebruik. Dit geeft context aan de woorden die gesproken worden. In geschreven taal gebruiken we naast verbale communicatie eveneens non-verbale communicatie om context aan de geschreven woorden te geven, maar dan op een andere wijze. Emoticons en emoji’s leveren deze contextuele informatie in geschreven taal (Derks, Fischer, & Bos, 2008).

De term ‘emoticon’ is een samenstelling van ‘emotional icon‘. 176 jaar geleden in 1841 werd de eerste emoticon in de vorm van een leesteken geïntroduceerd. Er was behoefte aan emotie bij het geschreven woord. Dit leidde tot de introductie van het ironieteken, :D. Deze emoticon was geen groot succes. Vervolgens kwam de welbekende lachende emoticon, :-). Met de opkomst van het digitale tijdperk kwamen er meer van dit soort emoticons, leestekencombinaties, en kwam uiteindelijk ook het ronde, gele gezichtje, de emoji, in ons leven. De emoji gaf ons de mogelijkheid om onze boodschap met beeldmateriaal te ondersteunen. Het gebruik van deze emoji’s, in de volksmond ook wel smileys genoemd, werd steeds populairder.

De populariteit van emoji heeft te maken met de manier waarop we tegenwoordig communiceren. Onze communicatie is steeds informeler aan het worden door alle nieuwe vormen van communicatie. Denk aan Whatsapp als een belangrijk communicatiemiddel in ons leven, maar ook de andere sociale media als Facebook, Instagram, Snapchat en Twitter gebruiken we dagelijks om te communiceren en onszelf te uiten. Daarnaast is emotie overal te vinden: we zijn blij, verdrietig of juist gefrustreerd en uiten dit maar al te graag in onze communicatie. Emoticons en emoji geven de mogelijkheid om deze emoties weer te geven. Ze geven vorm aan onze gebaren, onze gezichtsuitdrukking en ons stemgebruik die we bij onze woordkeuze zouden willen meegeven. Dit geeft een enorme uitkomst voor de geschreven taal waarbij deze mogelijkheid tot gebaren, gezichtsuitdrukking en stemgebruik ontbreekt.

In het gebruik van emoticons zijn al verschillen opgemerkt. Emoticons worden allereerst vaker in taken die sociaal georiënteerd zijn dan in taken die op de taak zelf gericht zijn, ingezet. In beide taaksoorten worden de emoticons in gelijke mate gebruikt door mannen en vrouwen. Of emoticons door mannen en vrouwen verder in verschillende hoeveelheid worden gebruikt, is tot dusver onduidelijk. Dit gebruik is onder andere afhankelijk van het soort medium. In mannelijke weblogs worden meer emoticons gebruikt dan in vrouwelijke weblogs. In SMS worden emoticons juist weer meer gebruikt door vrouwen dan door mannen (Tossell, Kortum, Shepard, Barg-Walkow, Rahmati, Zhong, 2011).

Ook het gebruik van emoji’s kent verschillen. Er is een verschil in het soort gebruik van emoji’s opgemerkt wanneer je mensen met merken vergelijkt. Mensen gebruiken vooral emoji’s om hun emoties te delen, voor zelfexpressie. Bedrijven gebruiken vooral emoji’s die in het oog springen om de aandacht te trekken of een emotie op te roepen.

Emoji’s lijken weliswaar universeel, maar blijken een verschillende betekenis te kunnen dragen. Dit heeft te maken met de oorsprong van de emoji. Emoji’s vinden hun oorsprong in Japan, waar uitingen een andere betekenis hebben dan in andere landen en culturen. Een voorbeeld is het meisje met beide handen in de lucht. In Nederland duidt dat op blijheid, maar in Japan op ‘oke’. De emoji bestaande uit twee handen die tegen elkaar worden gedrukt, betekent in Japan ‘sorry’, maar roept bij ons eerder het idee van een gebed op. Ook de emoji met de brede lach en de zweetdruppel op het hoofd kan verschillend opgevat worden. De emoji staat voor trotsheid na een workout, terwijl menigeen met deze emoji vaak ongemakkelijkheid probeert aan te duiden. Kortom, verschillende emoji’s betekenen verschillende dingen in verschillende landen en culturen.

Ondanks deze verschillende betekenistoekenningen is er een wereldwijde emojitaal in de maak. Twee fans van het gebruik van emoji’s hebben namelijk een uitdaging voor ogen: communiceren middels enkel het gebruik van emoji’s. Dit heeft echter een discussie doen oplaaien, want is dit wel mogelijk? Gaat dit niet te ver? Kunnen emoji’s als een taal op zich gezien worden? Nee, zeggen experts: emoji’s zijn leuk, maar er zijn geen universele gebruiksregels voor. Ze vormen visuele toevoegingen bij datgene wat we al in woorden uitdrukken. Door je enkel in emoji’s uit te drukken, wordt communiceren als een puzzel die opgelost moet worden.

Je kunt je ook afvragen in hoeverre deze weergave van emoties door middel van emoji’s oprecht is. Bij het vormen van je uiting in geschreven taal is er tijd om over de weergave van je emotie in de vorm van een emoji na te denken. Je kunt je emotie als het ware reguleren, iets wat onmogelijk is een face-to-facegesprek waar je niet over de weergave van je emotie kan nadenken. Je staat één op één met de ander en deze neemt je non-verbale communicatie direct waar.

Emoji’s zijn dus langzaamaan normaal geworden. Ze geven ons de mogelijkheid om ons te uiten, wat in geschreven taal soms lastig kan zijn. Maar je alleen in emoji’s uitdrukken zal de communicatie niet ten goede komen. Zoals emoji’s een visuele toevoeging vormen bij geschreven woorden, moeten ook emoji’s contextuele aanvullingen hebben, want ze betekenen voor verschillende mensen verschillende dingen. Misschien is de emojitaal die in de maak is toch niet zo’n slecht initiatief?