SPAT onderzoekt

Je vervelen is helemaal niet zo nutteloos als we denken

We leven in een overhaaste samenleving. We zijn altijd maar druk en rennen heen en weer tussen onze verplichtingen en sociale afspraken. We hebben het idee dat dit moet, dat dit ‘normaal’ is en van ons verwacht wordt. Maar af en toe niks doen is juist goed voor je.

Stilzitten terwijl we dingen kunnen ondernemen, het voelt niet goed. Volgens coach Nadia van der Vlies gaan er stemmen in onze hoofd spreken dat we niet goed bezig zijn, waardoor we ons er ook niet goed bij gaan voelen. We vinden bovendien dat we onze to-do-lijstjes af moeten blijven gaan. Hebben we die ene taak af, moeten we door naar de volgende taak op de to-do-lijst. We zijn pas tevreden wanneer er niks meer van onze to-do-lijst afgevinkt kan worden en dat kan een lange tijd duren. Kortom, ons vervelen, het zal ons niet snel gebeuren.

Tijden veranderen

We leven in een tijd waarin er overal om ons heen altijd signalen op te pikken zijn. We zitten de hele dag achter onze laptop te studeren of te werken, en zelfs als we even tijd voor onszelf hebben, zitten we alsnog achter de laptop. Onze vrijetijdsbesteding vindt veelal online plaats. Kijken we een keer televisie, ligt onze smartphone naast ons, mogelijk trillend of oplichtend. Kortom, er trekt altijd wel iets onze aandacht in de huidige samenleving. We worden overladen met prikkels.

Onze hersenen krijgen zo altijd input te verwerken, waardoor ons vervelen zo goed als onmogelijk is. Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau  (SCP) hebben we dan ook continu het gevoel druk te zijn. We voelen ons gejaagd en dit zijn we volgens onderzoeker Koen Breedveld van het SCP ook. Volgens Ad Vingerhoets, hoogleraar gezondheidspsychologie en gespecialiseerd in vrije tijd, zijn we voortdurend op zoek naar nieuwe prikkels en sensaties.

Effecten van je vervelen

Maar af en toe even niks zou veel goeds doen. Een belangrijk effect van je vervelen, is de rust die je aan je lichaam geeft. Je lichaam heeft deze momenten van rust simpelweg nodig. Constant in de weer zijn, gaat je lichaam op een gegeven moment opbreken. Denk aan de veelvoorkomende burn-out. Dit is een uitputtingsreactie van je lichaam, het raakt op. Door je zo nu en dan te vervelen, gun je je lichaam even rust om bij te komen. Hierdoor kan je jezelf vervolgens opladen om er daarna weer even tegenaan. Zo geeft ook schrijver Rutger Lemm in een pleidooi aan dat luiheid nodig is: “Pluk de dag, maar pluk ook eens een dag niet”.

Daarnaast leidt verveling ertoe dat je gedachtes hun gang kunnen gaan. Je geeft je hersenen de mogelijkheid verder te denken dan je gewend bent en geeft ze de kans om met nieuwe dingen te komen. Je creëert rust in je hoofd en zodoende ruimte voor creativiteit (Mann & Cadman, 2014). Dit heeft te maken met het gebied in de hersenen dat bij verveling geactiveerd is: de prefrontale cortex. Dit gebied is verbonden aan cognitieve, emotionele en motivationele processen. Ook het werkgeheugen bevindt zich in de prefrontale cortex. Het werkgeheugen creëert nieuwe representaties uit externe informatie en al opgeslagen informatie en kan dit samenbrengen en verwerken. In de prefrontale cortex kan je creativiteit zodoende haar gang gaan. Geef je je hoofd rust, dan kan dit hersengebied de vrije loop nemen en geef je je creativiteit een ‘boost’.

Filisoof Hans Dijkhuis wijst op een uitspraak van de invloedrijke Duitse filosoof Friedrich Nietzsche. Nietzsche heeft het over de “onaangename windstilte van de ziel” die voorafgaat aan het creatieve proces. “Die moet je dus niet verdrijven maar juist ondergaan,” aldus Dijkhuis. Paradoxaal gezien, zorgt vervelen er dus voor dat je je niet meer verveelt, aldus psycholoog Sandi Mann.

Vervelen voelt niet goed in het drukke leven dat we tegenwoordig leiden. Maar je lichaam heeft zo zijn rust nodig, dus gun het dat ook. Tegelijkertijd zorgen die momenten van verveling ervoor dat je met nieuwe ideeën bezig kan en je je niet meer verveelt. Een ware win-winsituatie.