SPAT onderzoekt

Zoektocht naar buitenaards leven: Is there anyone out there?!

Wie vroeger de sciencefictionfilm E.T. the Extra-Terrestrial van Steven Spielberg keek, kan zich vast nog het groene, aandoenlijke wezentje herinneren, dat samen met zijn soortgenoten naar onze planeet kwam en in de bossen van de Amerikaanse staat Californië landde. Wat hun bedoelingen daar waren, maakte de regisseur niet duidelijk. Ze werden echter verstoord door de regering en het merendeel vertrok halsoverkop; E.T. werd vergeten. Een jongeman vond de alien uiteindelijk in zijn schuur, besloot voor hem te zorgen en ze bouwden een band op. Later – SPOILER – wordt E.T. ziek vanwege de aardse leefomstandigheden. De oplossing was nabij met een zelf in elkaar geknutseld communicatieapparaat, waarmee E.T. weer in contact komt met zijn soortgenoten. Een vermakelijk, maar surrealistisch verhaal – toch kan dat laatste werkelijkheid worden.

In 1977 werd door radiotelescoop Big Ear van de Universiteit van Ohio een afwijkende radiogolf waargenomen. De sensoren registreren radioactiviteit in de ruimte. Destijds stond de telescoop op een hemellichaam van het sterrenbeeld boogschutter gericht. Het geluid klonk harder dan de normale achtergrondgeluiden, duurde ongeveer 72 seconden en werd voor het eerst (en sindsdien nooit weer) gedetecteerd. “Wow!”, schreef wetenschapper Jerry R. Ehman uit verbazing naast de geregistreerde getallen. Wie of wat het geluid produceerde, daar zijn de ruimtedeskundigen tot op de dag van vandaag niet uit, maar hun interesse voor berichten uit het heelal was gewekt.

Na, wat bekend kwam te staan als het Wow!-signaal, richtte NASA de subdivisie Search for Extra-Terrestrial Intellegence (SETI) op. SETI heeft als doel om radiosignalen afkomstig van andere planeten te onderscheppen, in de hoop zo bewijs voor buitenaards leven te vinden. Een andere groep wetenschappers, die zichzelf de Messaging to Extra-Terrestrial Intellegence (METI) noemt, wilt die vondst niet aan het toeval overlaten. METI neemt het heft in eigen hand door actief berichten de ruimte in te sturen.

De ruimtedeskundigen zijn het qua zoekwijze niet met elkaar eens, ondanks hun gemeenschappelijke doel: het vinden van intelligent buitenaards leven. Achter beide groeperingen zitten zowel deskundigen als amateurs die met telescopen de ruimte in de gaten houden. METI stuurt nu al regelmatig berichten het heelal in – zonder resultaat. De meeste wetenschappers geloven dat het mogelijk is dat andere planeten leefbaar zijn en intelligent leven kunnen voortbrengen. Vandaar dat METI vanaf 2018 permanent radioboodschappen wil verspreiden. In deze boodschappen worden wiskundige codes opgenomen, aan de ontvangers de taak die te ontrafelen en te reageren.

Waar SETI de kat uit de boom kijkt, pakt METI het extremer aan. Maar is het ook aan de wetenschappers achter METI om die keuze voor de gehele mensheid te maken? Naast de familiefilm van Steven Spielberg zijn tal andere sciencefictionfilms ingegaan op de ontmoeting tussen mens en buitenaardse leven; lang niet ieder plot ontvouwde zich zonder slag of stoot. In de film Alien zag je hoe de wezens ons als parasieten overmeesterden, War of the Worlds liet een intergalactische oorlog zien (waar wij niet op voorbereid zijn) en in Independence Day bracht de gigantische vliegende schotel  weinig goeds. Niemand weet (als er al iets bestaat) wat voor bedreigingen ander intelligent leven zullen vormen op dat van ons. Stel dat de berichten van METI worden opgepikt en de aliens delen niet dezelfde onschuldige nieuwsgierigheid van de ruimtedeskundigen. Het gissen naar de gevolgen blijft steken op hypothesen: het versturen van wiskundige codes blijft spelen met vuur. SETI vindt dat we geen Russisch roulette moeten spelen met het lot van de mensheid. Ze is van mening dat jij net zo goed zeggenschap daarover hebt als de ruimtedeskundigen van METI.

De gedachte dat wij ‘niet alleen zijn’ is zo oud als de wetenschap zelf. In de oudheid keken en bestudeerden wiskundigen, filosofen en wetenschappers de nachtelijke hemel al. Met de opkomst van monotheïstische geloofsstromingen verdween die kennis en pas vanaf de jaren ’70 wordt uitgebreid onderzoek gedaan naar de mogelijkheid dat de miljarden planeten weleens bewoonbaar kunnen zijn. Ruimtedeskundigen selecteren planeten op basis van overeenkomsten met de aarde. Deze exoplaneten moeten voldoen aan een drietal voorwaarden: niet te groot of te klein zijn, op goede afstand van een zon draaien, zodat vloeibaar water aanwezig kan zijn en beschikken over een atmosfeer. Een positieve conclusie blijft een sprong in het diepe.

Afgelopen week maakte NASA bekend dat Enceladus, een maan van de planeet Saturnus, dezelfde ontwikkelingen doormaakt als onze planeet vier miljard jaar geleden. Het is al langer bekend dat onder de ijslaag van Enceladus vloeibare zeeën bevat, maar nu blijkt dat hete waterbronnen scheuren veroorzaken in die ijslaag. Dit maakte de aarde ook door toen de eerste cellen zich in het water ontwikkelden en het leven creëerden. Het zal – als het al gebeurt – nog wel even duren voordat op Enceladus intelligent leven ontstaat. De maan staat op 1,272E9 kilometer van onze planeet af. De exoplaneten zijn nog verder van huis, het kan dan ook nog duizenden jaren duren voordat het antwoord ons bereikt.

De angst van SETI is reëel, maar de kans dat METI buitenaardse leven gaat vinden door lokroepen met wiskundige codes de ruimte in te sturen niet. Laat de wereld eerst al zijn eigen problemen oplossen, voordat mogelijk de sores van aliens op de hals worden gehaald. Nee, E.T., voorlopig hoef je niet te hopen dat je soortgenoten worden gebeld en je komen halen, hoe graag de wetenschappers ook willen weten of ze überhaupt leven op één van die miljarden flikkerende sterren in het heelal. Sorry, E.T.