SPAT onderzoekt

Afrika versus Azië: twee wereld(delen) van verschil?

Hoewel ik het in onderstaande tekst lijk te hebben over “De Aziaat” of “De Afrikaan”, besef ik maar al te goed dat ik deze termen niet mag generaliseren. Een Japanner is absoluut geen Vietnamees en een Oegandees geen Egyptenaar. Toch betrap ik me vaak genoeg op het vergelijken van de twee continenten alsof ik spreek over één grote samenleving. Als er echter één ding is dat ik geleerd heb tijdens mijn studie Culturele Antropologie, dan is het wel dat intra culturele verschillen (bínnen een samenleving) groter zijn dat interculturele verschillen (tussen samenlevingen). Onderstaande observaties zijn geheel op eigen ervaringen gebaseerd en kunnen dus voor iedereen anders zijn.

Azië: tempels, tuktuks en chopsticks

Het eerste uur in een willekeurige Aziatische hoofdstad zal je als backpacker niet snel vergeten. Met name de zuidoostelijk gelegen landen worden overspoeld met door de zon rood verkleurde Westerlingen gehuld in losse ‘elephantpants’, met daarboven een tanktop met een willekeurig Aziatisch biermerk erop. Het noorden van Azië is een door de beginnende rugzaktoerist minder bereisd gebied, met kosten en de taalbarrière als veelgehoorde argumenten. Toch zie ik persoonlijk geen enkele reden tot paniek. Zowel in het noorden als in het zuiden van het continent zijn er winkels als de 7 eleven, een supermarkt die, zoals de naam al doet vermoeden, 24/7 is geopend. Het enige verschil zit hem in het menu: in Thailand bestaat je nachtelijke snack uit een tosti met knakworst, in Taiwan uit een portie noedels of dumplings. Deze supermarktketens vertonen overigens een opmerkelijke gelijkenis met het knipperende, groenverlichte kruis aan de gevel van de Franse farmacie: zodra je naar buiten stapt, zie je de volgende al in je ooghoek verschijnen. Daarnaast bestaat er zoiets als menukaarten met plaatjes, een ware redding in menig Chineestalig land.

Wie aan Azië denkt, denkt aan tempels, rijstvelden en scootertjes. Deze combinatie van geloof, natuur en verkeersdrukte maakt de landen al snel een bont geheel van kleuren, geuren en chaotische indrukken. Iets waar minder snel aan gedacht wordt zijn de heersende vrouwelijke schoonheidsidealen ondersteund door whitening crèmes. Uit een artikel van Li blijkt dat deze, vooral in de Noord-Aziatische landen heersende schoonheidsidealen veelal zijn overgekomen vanuit het Westen, met name beïnvloed door de Westerse massamedia en kledingindustrie. Daarnaast beschrijft het artikel hoe voor een vrouw een lichte huidskleur behalve op schoonheid, zelfs invloed kan hebben op haar vooruitzichten als het gaat om haar huwelijk, haar baan, haar sociale status en hoeveel geld ze zal gaan verdienen. In een land als Japan is zonnebrandcrème zónder een toegevoegde whitening crème daarom vrijwel niet te vinden.

Een veel bekender fenomeen betreft de dichtbevolktheid van het werelddeel; meer dan de helft van de wereldbevolking woont in Azië. Vooral de gigantisch hoge inwonersaantallen van een land als China zijn indrukwekkend. Tussen 1979 en 2015 was er hierdoor zelfs sprake van een One Child Policy. Sinds 2016 is het beleid versoepeld tot een Two Child Policy. Ik kan me goed voorstellen dat mensen zich in Azië, bijvoorbeeld in het dichtbevolkte Tokyo, ‘een nummertje’ kunnen voelen. Zo zijn er mannetjes die net die extra paar mensen, als sardientjes in blik, in de Japanse metro proberen te duwen, en bestaat er in Manilla een systeem dat alleen auto’s met bepaalde getallen in hun nummerplaat op bepaalde dagen in de week de weg op mogen.

Afrika: djembés, zebra’s en afritsbroeken

Het meest opvallende verschil tussen Afrika en Azië is misschien wel het aantal en soort toeristen. Waar (zuidoost-)Azië overspoeld is met backpackers en andere toeristen, is dat in Afrikaanse landen een stuk minder het geval. Hier kom je voornamelijk expats en vrijwilligers tegen, die in communities bij elkaar leven. De typische “safaritoerist” heeft zich gehuld in beige afritsbare kledij en verplaatst zich niet in een grote toeristen-nachtbus, maar per jeep van lodge naar lodge. Als blanke heet je in Oost-Afrika “muzungu”, en dat roepen locals maar al te graag naar je. Echter, waar ik in Azië stinkend rijk was geworden als ik voor elke foto die er van me gemaakt werd een euro had gekregen, blijft het hier slechts bij het in het Swahili benadrukken van mijn huidskleur. De Afrikaan lijkt nog nét iets minder gewend aan toeristen dan de Aziaat, iets waarvan ik zelf denk dat dit de komende jaren steeds verder zal ontwikkelen. In Azië kun je geen stap buiten je hostel zetten zonder door een touroperator meegesleurd te worden naar zijn reisbureau met de belofte “special price for you, my friend”. In Afrika beklemde deze op toeristen gefocuste houding mij een stuk minder.

De Aziatische scootertjes zijn hier ingewisseld voor boda boda’s (grotere motortaxi’s) en het getoeter in het verkeer komt van matatu’s, de lokale taxibusjes. Het kleurrijke, door laagbouw gedomineerde Afrikaanse straatbeeld met haar oranje stofwegen lijken het werelddeel constant een soort Instagram filter te geven. Deze kleurrijke wereld uit zich onder andere in het brede palet aan herkenbare, traditionele outfits van de verschillende kingdoms, tribes en clans. Als er één ding is waar we als Europeaan denk ik nooit iets van zullen begrijpen, is het hoe deze verschillende verwantschappen zich tot elkaar verhouden. De kinderen van je oom kunnen hier net zo goed je broertjes en zusjes zijn en mensen met 26 broers en zussen lijken ineens de normaalste zaak van de wereld.

Van de 48 landen op de UN list of Least Developed Countries in the world is een zeer ruime meerderheid Afrikaans. Zoals blijkt uit de statistieken van de World Association of NGO’s (WANGO) hebben de meeste niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) zich dan ook in Afrikaanse landen gevestigd. Zo kent het continent ruim 4700 geregistreerde ngo’s, waar dat er in Azië bijna 1000 minder zijn. Hiervan zijn er alleen al 2210 in India te vinden, waardoor de rest van de ngo’s nog weer een stuk meer verspreid zijn dan in Afrika. Deze grote hoeveelheid komt voort uit een combinatie van verschillende factoren. Zo staan er in de top 20 van landen waar men kinderen uithuwelijkt maar liefst 17 Afrikaanse landen. Daarnaast leeft 71% van de met hiv besmette wereldbevolking in Afrika, met name ten zuiden van de Sahara. Een ander voorbeeld is (het ontbreken van) rechten voor Lesbians, Gays, Bisexuals and Transgenders (LGBT’s). Tussen oktober 2009 en mei 2011 dreigde er in Oeganda zelfs een Anti Homosexualitity Bill te komen. Deze wet zou tot gevolg hebben dat de 500.000 LGBT’s uit dit land gezocht zouden worden om opgesloten of vermoord te worden. Zo zijn er al met al een hoop oorzaken die de onderontwikkeldheid van het grootste gedeelte van de Afrikaanse landen lijken te kunnen verklaren.

Meer overeenkomsten behalve de beginletter A?

Behalve verschillen, kennen inwoners van beide continenten naar mijn mening ook zeker overeenkomsten. Zo kun je overal producten als shampoo per wasbeurt in een zakje kopen, kent de bevolking van beide werelddelen de ziekte malaria en dragen kinderen vaak schooluniformen (vaak ook nog eens wit; arme moeders met kinderen in stoffige landen). Behalve dat je er mensen spullen op hun hoofd ziet tillen, worden er ook vaak de meeste ongewone voorwerpen verplaatst achterop fietsen of scootertjes. Dit gebeurt in enorme hoeveelheden tegelijk en spullen zijn meestal met slechts één touwtje behendig vastgemaakt. Zo zag ik in Jakarta in de brandende zon een mannetje met een gigantisch ijsblok achterop een scooter en zag ik door Kampala iemand met een heel bed frame achterop zijn boda boda rijden. Daarnaast komen veel van de lekkerste soorten groente en fruit uit Afrika of Azië. De mango’s in de Filippijnen zijn zelfs zo lekker, dat ze het land daar niet mee uitgenomen mogen worden. Verder: hoe leuk backpacken door een van beide werelddelen ook lijkt, geen enkele lange Nederlander ligt écht comfortabel in de nachtbus door Vietnam, en die stoeltjes zonder rugleuning in volgepropte matatu’s zijn ook niet bepaald comfortabel. Conclusie? “Asia and Africa are same same but different.” En ja, ook dié quote is te vinden op een tanktop.