SPAT onderzoekt

Robots pakken geen banen af, maar maken ons gelukkig

In een van zijn laatste interviews die hij als president van de Verenigde Staten gaf, sprak Barack Obama zijn visie en interesse uit over Artificial Intelligence (AI). Op dit moment wijst AI vooral op algoritmisch gestuurde computers en robots, die via AI zelf kunnen denken en zelf kunnen leren. Naast de ethische kwesties van AI waar hij zich met onder andere Elon Musk (oprichter van Tesla) en Larry Page (oprichter van Google) in had verdiept, keek hij ook met verschillende deskundigen naar hoe en of AI banen van gewone Amerikanen gaan overnemen. Uit steeds meer wetenschappelijke hoeken komt namelijk de waarschuwing dat de superintelligente computers eerst ons werk en daarna zelfs de mens kunnen gaan overnemen. Is dit toekomstbeeld echt wat ons te wachten staat of is het meer sciencefiction?

Zelflerende computers

Om hier een goed antwoord op te kunnen geven, is het belangrijk om eerst te weten wat Artificial Intelligence precies inhoudt. AI, in het Nederlands kunstmatige intelligentie, houdt onder meer het steeds slimmer worden van computers, algoritmes en robots in. Computers met AI zijn zelflerend, zelfproducerend en kunnen volgens wetenschappers op den duur slimmer worden dan mensen en menselijke taken overnemen. Bekende voorbeelden van nu zijn supercomputers die winnen van mensen in het spelletje Go, gezichten herkennen of zelfs medische diagnoses geven.

Volgens James Livingston, hoogleraar Geschiedenis in New Jersey, dreigt binnen twintig jaar zeker tweederde van de huidige banen door AI uit te sterven. Dit zijn ook banen waarbij ‘niet-routinematige’ cognitieve vaardigheden nodig zijn, dus niet alleen lopende band werk. Deze robots zijn totaal anders dan de andere robots die we nu gebruiken of de gereedschappen die we voorheen gebruikten. Ze zijn en worden slimmer dan wij en gaan ons werk beter doen, volgens de Amerikaanse hoogleraar. Enkel de banen in de zorg en het onderwijs zullen onmisbaar blijven en waarschijnlijk niet zo snel worden overgenomen door AI.

Maar hoe zit het dan met robots die onze wereld overnemen? Volgens Jesse Frederik, journalist bij De Correspondent, zal het nog niet met zo’n vaart lopen. Veel mensen vergeten namelijk dat elke computer, elk algoritme of elke robot afhankelijk is van de data die het krijgt. Een algoritme met data over Alpaca’s in de Andes kan nooit de beurs op Wall Street voorspellen.  En een algoritme denkt nog steeds niet zoals wij mensen doen, maar weet alleen iets over zijn voorgeprogrammeerde acties en handelingen. Toekomstbeelden over een wereld vol robots en waar mensen slaafs zijn aan hen, zal dan ook niet snel gebeuren, want de robot is niks zonder de mens.

Bullshit jobs

Dat we over twintig jaar hier nog rustig zonder bemoeienis van robots rond kunnen lopen, is een fijne geruststelling, maar zoals Livingston al zei, er zullen wel veel banen gaan verdwijnen. Banen waarvoor weinig cognitief vermogen nodig is, zullen als eerste verdwijnen. Dit zijn schoonmaakwerkzaamheden, maar ook iets als het schrijven van simpele nieuwsberichten. Op den duur zullen er minder banen voor de mensen overblijven en zullen er meer mensen werkloos raken. In een eerder stuk van mij beweert Rutger Bregman dat het basisinkomen hier erg geschikt voor is.

Het basisinkomen geeft namelijk een garantie voor inkomen, waardoor mensen door parttime te werken meer tijd hebben voor hobby’s en vrijwilligerswerk. Ook Livingston is het hier mee eens. Hij veronderstelt dat het in de aard van de mens zit dat wij altijd zouden willen werken  en er dus gezocht moet worden naar nieuwe banen. Dit gebeurde namelijk ook met de opkomst van de stoommachines, de computer en het internet. Bij een bezoek aan Japan, een van de meest geautomatiseerde landen ter wereld, viel het Bregman op dat niemand werkloos was. Vooral in Japan is je werk erg belangrijk voor je status. Japanners zijn daarom ook zeer goed in het verzinnen van ‘bullshit jobs’, baantjes die niks toevoegen. Bregman kwam namelijk talloze wegwijzers tegen en zag een overdaad aan personeel in winkels. In Japan zorgde de opkomst van robots en machines dus niet voor een terugloop in het aantal banen, maar wel voor een verhoging van het aantal burn-outs. Het is daar namelijk vooral doen alsof je werkt en je op die manier helemaal kapot werken. Japan kent hierdoor het hoogst aantal overwerkte werknemers ter wereld.

De toekomst voorspellen is altijd lastig en zowel James Livingston als Jesse Frederik hebben er allebei goed over nagedacht. Een verontrustend of een geruststellend beeld is dan ook moeilijk te schetsen. Wel is duidelijk dat veel banen die nu bestaan, zullen gaan verdwijnen. Iets wat dus helemaal niet erg hoeft te zijn als we kijken naar Japan. Ik denk namelijk dat wij liever iets leuks doen met onze tijd, dan dat we met nutteloze dingen ons kapot werken.