SPAT onderzoekt

Geen tijd voor binge-watchen? Kijk een anthologieserie

We leven in de ‘golden age of television’ met series die ons aan de buis kluisteren en het gesprek van de dag zijn. De kwaliteit van televisiedrama’s en komedies is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Sinds het begin van de 21e eeuw wordt de hoogwaardigheid van het witte doek overgebracht op het kleine scherm. Toch dalen de kijkcijfers al jaren. Dat komt niet alleen doordat we alles online streamen en simpelweg niet een week op de volgende aflevering willen wachten; kijkcijfers nemen vaak ook af naarmate een serie langer op televisie is. Het verhaal wordt minder sterk, de producers weten niet welke kant ze op willen en wij raken verveeld met dezelfde formule. Maar de laatste jaren passeren zogenaamde ‘anthologieseries’ weer vaker de revue en zulke series worden seizoen ná seizoen niet eentonig.

Met de zomervakantie voor de deur heb je straks voldoende tijd om een inhaalslag te maken op je favoriete series. Maar, waar was je ook alweer gebleven? Hoewel je de komende weken voldoende tijd hebt, heb je geen zin om alles nog eens opnieuw te kijken. Dat hoeft met het toenemende aantal anthologieseries geen probleem te zijn. Deze series hebben ieder seizoen een totaal nieuwe verhaallijn, waarbij het niet uitmaakt of je het voorgaande seizoen hebt gezien of niet. Met zo’n serie hoeft binge-watchen je sociale leven niet over te nemen.

Het woord anthologie komt letterlijk van het Oudgriekse woord ‘anthologia’ dat ‘verzameling van epigrammen’ betekent. Een epigram is een kort dichtwerk en werd vroeger gebruikt als inscriptie op beelden en monumenten. Net als iedere aflevering of seizoen van een anthologieserie, verschilt iedere epigram qua vorm en structuur.

Horror, horror en nog meer horror

Anthologieseries zijn niet nieuw – sterker nog, ze maakten hun entree al in de jaren 30 van de vorige eeuw op grote radiozenders in de Verenigde Staten. Eén van de eerste was The Collier Hour op de zender NBC en vertelde verhalen uit het tijdschrift Collier’s Weekly. Het enige constante in deze formule was de verteller, die jarenlang de verschillende verhalen aan elkaar praatte en de ether inzond. Uiteindelijk verscheen hetzelfde format in de jaren ’50 op televisie en in die tijd werd het bekende The Twilight Zone voor het eerst geproduceerd. Deze horror- en sciencefictionserie presenteerde iedere aflevering andere acteurs voor de camera met een opzichzelfstaande verhaallijn. Een anthologieserie leek de perfecte formule voor zulke drama’s.

Toch kwam de anthologieserie gedurende het begin van de 21e eeuw buiten beeld te staan. Waar in de jaren ’90 horrorseries als Tales from the Crypt en Are You Afraid of the Dark? het nog goed deden voor hun zendermaatschappijen, keerden ze pas terug in 2011, toen schrijver en regisseur Ryan Murphy het programma American Horror Story produceerde voor de Amerikaanse kabelzender FX. In tegenstelling tot de voorgangers, wordt ieder seizoen opgehangen aan één verhaal in één setting, en wijdt de serie zich niet per aflevering uit. Acteurs duiken in meerdere seizoenen op, telkens met een totaal andere rol – en toch lijkt alles met elkaar verbonden. De manier waarop anthologieseries hun verhaal vertellen is verfrissend en daardoor weten ze zich te onderscheiden van televisiegeweld als Game of Thrones of The Walking Dead.

American Horror Story deed dat door maatschappelijke kwesties op te nemen in de verhaallijnen en achtergronden van personages. Thema’s als discriminatie, feminisme, racisme en verschillende taboes keren in de seizoenen terug. Van een gekkenhuis tot aan een freakshow: ieders fobie komt wel een keer voorbij. Dat de formule een succes is, blijkt uit het vertrouwen dat zender FX heeft in de serie; daardoor zal de serie de komende jaren nog op televisie zijn. Aankomend seizoen staat de helse verkiezing tussen Donald Trump en Hilary Clinton centraal en de nasleep daarvan. Over horror gesproken!

Toekomst van de televisie

Ryan Murphy produceerde onder meer ook de anthologieseries American Crime Story, Scream Queens en Feud. Hij is niet de enige die zich hieraan waagt. Fargo, Black Mirror en True Detective zijn van hetzelfde kaliber. Maar vaagt het succes van deze programma’s de traditionele dramaseries van tafel? Dat lijkt niet het geval, ondanks het stijgende aantal anthologieseries. Hoewel je het spannend houdt voor je publiek met wisselende verhaallijnen, nieuwe acteurs en andere thema’s, kan het zijn dat je bij een bepaald seizoen je kijkers verliest omdat ze niets met het onderwerp hebben. Bij gewone dramaseries weten de kijkers wat ze kunnen verwachten.

Een ander verschil is dat eerste seizoenen van die traditionele series vaak sterker zijn dan latere seizoenen. Dit resulteert tot het verlies van kijkersinteresse. Schrijvers weten aan het begin vaak waar ze naar toe willen, maar naarmate hun serie langer wordt uitgezonden, wordt het verhaal gerekt en neemt de kwaliteit af. Bij anthologieseries rondt ieder seizoen een verhaal af, zonder het uit te smeren over meerdere televisieseizoenen. Door die focus lijken dit soort programma’s veel meer op films en misschien daarom worden ze wel overladen met prijzen.

Kijken we in de toekomst alleen maar naar zulke series? Nee, dat waarschijnlijk niet. Als een dramaserie het publiek kan pakken en boeien, en de schrijvers houden het doel van de serie voor ogen, dan is de kwaliteit net zo hoog (of misschien wel hoger) dan dat van een anthologieserie. Dan moet je deze zomer willen opgeven om die hard te binge-watchen.