nieuws
SPAT merkt op

Nieuwswaardigheid: overstromingen en polyamoristen

Wanneer is nieuws nieuws? Op de universiteit hebben we hier veel onderzoek naar gedaan. Waar Galtung en Ruge (1965) nieuwswaardigheid samenvatten met de 12 concepten (pdf), lijkt tegenwoordig de social media ook een enorm belangrijke rol te spelen. Afgelopen week zag ik het concept “nieuwswaardigheid” veelal toegepast worden in de media. Hoe?

De NOS besteedde bijvoorbeeld afgelopen week aandacht aan dit concept. We kunnen wel klagen over het miserabele zomerweer in ons kikkerlandje, maar we mogen onszelf gelukkig prijzen dat we niet te maken hebben gehad met cyclonen zoals Harvey, of enorme overstromingen in Bangladesh. Het slechte weer zorgde in Texas voor 21 doden. In Bangladesh daarentegen zijn ondertussen al ruim 1500 doden gevallen. De ramp lijkt in Texas veel minder erg te zijn in Bangladesh, dat vooralsnog veel armer is en waar de huizen slecht op rampen zijn ingesteld. Het lijkt daarom aannemelijk om meer over Bangladesh te berichten: hoe meer ellende, hoe meer nieuws.

Maar de cijfers laten het tegenovergestelde zien: over Harvey berichtte NOS ongeveer 20 keer. Bangladesh bereikte slechts 7 keer het nieuws. Hoewel het aantal doden vele malen hoger is, is de nieuwswaardigheid van Bangladesh blijkbaar veel minder. Hoe kan dit?

NOS schrijft dit verschil toe aan berichtgeving. Vanuit het minder ontwikkelde Bangladesh komt veel minder nieuws dan vanuit het beter ontwikkelde Texas (hoewel, wie koos Trump ook alweer als president? Wie is er nou minder ontwikkeld?). Er is weinig beeld beschikbaar van de ramp in Bangladesh, en stiekem vinden we het allemaal uitermate interessant om filmpjes op Youtube te kijken van reusachtige overstromingen of immense tornado’s. Of ben ik de enige? Op de dag dat het artikel geschreven werd, ontving de redactie al 100 minuten aan beeldmateriaal vanuit de Verenigde Staten.

Daarnaast bestaat de ongeschreven wet dat hoe dichter bij een nieuwsitem plaatsvindt, hoe belangrijker dit is (geographical proximity). Hetzelfde geldt voor nieuwsitems uit de Westerse en uit de niet-westerse wereld. We kunnen ons gewoon beter identificeren met mensen die in de Westerse wereld ellende meemaken dan mensen die de burgeroorlogen in Afrika meemaken (cultural proximity).

Voorzichtig corrigeren we dit ook nog met het aantal doden; hoe meer doden, hoe interessanter het nieuwsitem. Daarbij geldt dat je iets moet doen met het aantal kilometers dat een nieuwsitem van de kern verwijderd is, en het aantal doden. Maar dat beetje wiskunde laat ik nu even achterwege. Bovendien geldt dat nieuws met betrekking tot dieren en kinderen ook nieuwswaardiger is (emotional proximity).

Een korte les over nieuwswaardigheid, en waarom je het ene item wel op de voorpagina van NU.nl terugvindt en het andere item niet. Hierdoor hebben we de afgelopen week veel gehoord en gezien over Harvey, en minder over Bangladesh. Hoewel, er zijn ook items in het nieuws geweest die niet helmaal te plaatsen zijn in deze ladder van nieuwswaardigheid.

Daarom denk ik dat er een nieuwe categorie is ontstaan: social media nieuws. Nieuws dat alleen nieuws is, omdat we er op social media lekker over kunnen discussiëren. Neem nou het debat rondom de school in Tilburg dat bepaald heeft dat de leerlingen alleen water mee mogen nemen. Nou vind ik dat echt totaal niet interessant, maar op social media gaan de ouders helemaal los. “Water is voor honden!” reageert een van de ouders boos. Dit is absoluut geen nieuws, maar wat smult Nederland hiervan!  Want, we mogen weer even lekker onze mening geven. Of we kunnen onze vrienden weer taggen in zinloze nieuwsberichten: in Utrecht staan voormalige raamprostitutieboten te koop. NOS kopt met het heerlijk uitnodigende “Seksboten in Utrecht te koop, wie biedt?” met als gevolg bijna vijfentwintighonderd reacties. Nieuws of entertainment?

Een ander nieuws-of-entertainment item dat deze week mijn aandacht trok was het item van NOS over een polyamorist. Er zijn geen mensen gestorven, het is geen nieuw verschijnsel, maar toch is het nieuws. En waarom? Omdat het reacties uitlokt. Het shockeert. Het is human-interest, en we kunnen er levenslessen uit halen. Is dit een slechte ontwikkeling? Hierin sluit ik mij aan bij de uitspraak van polyamorist Iris, die over haar levenswijze zegt: “Als mensen er gelukkig van worden, waarom niet?”.