foto zegt meer dan duizend woorden toch
SPAT onderzoekt

Een foto zegt meer dan duizend woorden… toch?

Twee jaar geleden vertrok cultureel antropoloog en klimaatonderzoeker Steyn Hoogakker naar het Afrikaanse land Togo om zijn Frans te verbeteren. Al wandelend ontdekte hij per toeval een oude spoorlijn welke hij – met een camera in zijn hand – begon te volgen. Onderweg maakte hij een foto van een moeder met dochtertje. Even later kwam de vrouw achter hem aanrennen en vroeg hem om de zojuist gemaakte foto. Precies dí­t moment zette Hoogakker aan het denken. Wat doet zo’n foto eigenlijk met ons? Met andere woorden: wat kan beeld voor ons betekenen? Welke impact heeft een beeld?

Eenmaal thuis vertelt Hoogakker hoe we in het Westen vaak een vertekend, soms zelfs negatief beeld hebben van sommige ontwikkelingslanden. Als men aan Afrika denkt, ziet men al snel beelden uit TV commercials voor zich over dodelijke ziektes als HIV of malaria of denkt aan uitgehongerde kindjes door droogte of geweld. Afrika is uiteraard een stuk meer divers dan dat. Toch krijgen een hoop ontwikkelingslanden door dit vertekende beeld maar weinig aandacht op het gebied van ontwikkelingssamenwerking en klimaatproblematiek. Ook staan deze landen voor toeristen eigenlijk niet tot nauwelijks op de kaart. Dit negatieve beeld heeft dus een behoorlijke impact op dit soort landen.

Toch kan dit beeld ook worden omgekeerd. Het belangrijkste is dat we elkaars werelden juist interpreteren, zodat we het rijkere Westen en deze minder ontwikkelde landen in een continent als Afrika dichter bij elkaar kunnen brengen.”Connectie en vertrouwen in elkaar staan aan de basis van veel problemen, maar ook aan de basis van veel oplossingen,” zegt Hoogakker hierover. Hij noemt een voorbeeld op het gebied van klimaatverandering. “We [de Westerse wereld] kunnen wel heel veel oplossingen bedenken voor klimaatproblemen in ontwikkelingslanden, maar als we elkaar niet begrijpen, hoe gaan we daar dan in hemelsnaam aan werken?” aldus Hoogakker.

Diversiteit in beeld in de juiste context

Beelden hebben de juiste context nodig. Zonder het verhaal achter een beeld (bijvoorbeeld een foto zoals die van de moeder met haar dochtertje) missen we volledig welke impact deze kan hebben als we deze vervolgens in Nederland aan iemand laten zien. Er kan een totaal vertekend beeld ontstaan bij de vrienden van Hoogakker, omdat zij de levens van de mensen op de foto, en daarmee Togo, wellicht verkeerd interpreteren. Dit alles gebeurt dagelijks terwijl we ons juist zoveel bewuster kunnen worden van de ander als we wél naar deze verhalen opzoek gaan. Deze verhalen kunnen van alles bij ons losmaken en maken ons bewuster van onze positie en de mogelijkheden die we hier in de Westerse wereld hebben. Bijvoorbeeld het besef dat iemand als Hoogakker deze reis naar Togo überhaupt kan maken.

In april 2017 besloot Hoogakker terug te keren naar Togo om de vijfhonderd kilometer lange spoorlijn in zijn geheel af te lopen, deze keer gewapend met een polaroidcamera. Op deze manier kon hij de foto’s die hij maakte direct geven aan de persoon op de foto. Hiermee won hij vertrouwen en kon hij gemakkelijker contact met hen leggen, zijn tweede doel van de reis. Door het volgen van de enorme diversiteit aan mensen langs de spoorlijn wilde Hoogakker het land namelijk zo realistisch mogelijk in beeld brengen aan de hand van beeldmateriaal en verhalen. Hoogakker hield tijdens zijn reis een bijzondere blog bij waarin hij zijn ervaringen deelt.

Voordat Hoogakker zijn reis begon, richtte hij online platform Impact Journey op. Naast het verhaal van Hoogakker in Togo biedt het platform ruimte voor verschillende fotografen, onderzoekers, journalisten en documentairemakers via visual storytelling hun eigen verhaal te vertellen om de diversiteit van ontwikkelingslanden zo eerlijk en gebalanceerd mogelijk in beeld te brengen. Zo heeft het inspirerende verhaal van Fransman Yann Arthus-Bertrand de prachtige documentaire HUMAN (te zien via de link) opgeleverd. Fotograaf en filmmaker Arthus-Bertrand interviewde samen met zijn team ruim 2000 mensen uit 60 verschillende landen om een antwoord te geven op de vraag waarom we als mens niet altijd gebroederlijk naast elkaar kunnen leven. Kortom: beelden zijn van grote impact. Geven ze geen realistisch beeld weer, dan kunnen ze een vertekend of negatief beeld van een land tot gevolg hebben. Als er wél opzoek gegaan is naar bijbehorende achtergrondverhalen, komen deze beelden een stuk dichter bij een juiste weergave van de werkelijkheid.