Onafhankelijk Catalonie onafhankelijke media
SPAT merkt op

Onafhankelijk Catalonië, onafhankelijke media?

Negenentwintig minuten: dat was hoe lang Catalonië volgens nieuwsblog Krapuul onafhankelijk was. Negenentwintig minuten nadat Catalonië de onafhankelijkheid uitriep, stelde het Spaanse senaat artikel 155 in werking. Het artikel waarmee de Spaanse premier Mariano Rajoy toestemming krijgt om de Catalaanse Republiek een halt toe te roepen.

Op dit moment gebeurt er veel in en rondom Catalonië: elk medium bericht wel over de onafhankelijkheidsstrijd in de Spaanse regio. Een conflict dat de ene krant een ‘onafhankelijkheidsstrijd’ noemt en een andere krant beschrijft als een ‘mediaoorlog’. Zowel voor- als tegenstanders van een onafhankelijk Catalonië beschuldigen elkaar van het beïnvloeden en manipuleren van media in hun eigen voordeel. De media in Spanje zelf dienen als een ‘propagandamiddel’: journalisten zouden eenzijdig schrijven over het conflict, gebeurtenissen worden opgeblazen of juist verzwegen. Het lijkt erop dat de media zich mengen in de strijd.

Het eenzijdig beschrijven, opblazen of verzwijgen van nieuwsfeiten druist in eerste instantie in tegen de principes van een onafhankelijke en objectieve journalistiek. Daarom stelde premier Mariano Rejoy ook voor om deze strijd te beëindigen. Hoe? Door de publieke omroepen in het land onder curatele te plaatsen. Dit is zeer dubieus; Rejoy beroept zich in het conflict op Catalonië op de grondwet, maar schroomt niet om de in de grondwet vastgelegde persvrijheid aan te tasten omwille van het conflict.

Ook in dit conflict speelt weer de eeuwenoude discussie over objectiviteit op: wat betekent het om als journalist objectief te zijn, en in hoeverre moet dat toegepast worden in de media?

Tegenwoordig kunnen we, door de digitalisering, altijd en overal aan informatie komen. Als de media iets verzwijgen, dan komt bijna iedereen door het gebruik van een zoekmachine alsnog aan informatie over het verzwegen nieuwsfeit. Journalisten hebben daarom tegenwoordig meer een mediërende rol: ze selecteren de enorme hoeveelheid gebeurtenissen en informatie op nieuwswaardigheid, betrouwbaarheid en belangrijkheid.

Een mooi voorbeeld hiervan is het onderzoek van NOS-correspondent Rop Zoutberg, waarin hij verschillende propagandavideo’s van de pro- en anti onafhankelijkheidspartijen toont. In het artikel worden beide propagandavideo’s getoond, wordt de achtergrond beschreven en vooral geeft Zoutberg kritiek op beide video’s. Dit is wat mij betreft goede journalistiek: van beide partijen wordt het nieuwsfeit getoond, en er wordt kritisch naar gekeken door iemand die er verstand van heeft.

Minder opvallend, kiezen de media ook onbewust een kant bij een conflict: door woordkeuze (‘oorlog’ versus ‘onafhankelijkheidsstrijd’, Catalanen versus Spanjaarden, protest versus opstand en dergelijke), maar ook door het wél tonen van het ene en het niet tonen van het andere nieuws. Het ene medium belicht bijvoorbeeld vooral de positieve kanten van een onafhankelijk Catalonië: de regio is jarenlang financieel uitgebuit door Spanje en er worden foto’s en video’s geplaats van dolblije Catalanen na het uitroepen van de onafhankelijkheid. Andere journalisten geven aandacht aan de gewonden bij de protesten, propaganda van de media in Spanje, of -nu-Catalonië-onafhankelijk-wordt-worden-al-deze-andere-gebieden-in-Europa-waarschijnlijk-ook-onafhankelijk-ANGST!

Is de media dan net zo onafhankelijk als Catalonië beweert te zijn? Nee, maar Catalonië is op dit moment ook niet zo onafhankelijk als het beweert. Ik denk niet dat het erg is dat de journalistiek niet meer zo objectief is als het ooit was: het wakkert discussies aan en geeft verschillende standpunten weer. Dit soort journalistiek is ook steeds meer in opmars, zoals De Correspondent in Nederland. Maar bij deze journalistiek is het ook taak van de burger om kritisch te blijven en te zorgen dat hij zich heeft ingelezen over een bepaalde situatie. Als iedereen dat zou doen, zouden we een stuk minder conflicten hebben.