SPAT onderzoekt

Mickey Mouse aan de macht: verandert Disney de filmindustrie?

Het Amerikaanse mediaconglomeraat 21st Century Fox heeft de verkoopborden uitgehangen en staat op het verlanglijstje van andere grote internationale mediaspelers, zoals Disney, Universal en Sony, die als aasgieren op de aandelen van Fox afkomen. Rupert Murdoch, de eigenaar en oprichter van het media-imperium dat onder andere filmstudio 20st Century Fox, televisiezender FOX en een meerderheidsbelang in het Nederlandse Endemol heeft, besloot om tot verkooponderhandelingen over te gaan door het veranderende medialandschap. Sinds de bemoeienis van Disney zijn de aandelen van 21st Century Fox met maar liefst 17 procent gestegen.

Als ik aan Disney denk, dan denk ik vooral aan films als Aladin, The Lion King of Tarzan. Videobanden maakten overuren, de verhalen kon ik bijna dromen. Ik ben niet de enige, want wie kent de tekst van Circle of Life, You’ll Be in My Heart of A Whole New World uit de klassiekers van Disney niet? En wie las er als kind niet het weekblad van Donald Duck?

Walt Disney Animation Studios

Een film geproduceerd door de Walt Disney Animation Studios staat tegenwoordig bijna garant voor succes, maar dat is niet altijd het geval geweest. Toen het bedrijf in 1923 werd opgericht door animators Walt en Roy O. Disney, produceerden de broers samen met een klein team tekenaars stomme animatiefilms, waar stripfiguur Mickey Mouse het bekendste voorbeeld van is en die uiteindelijk uitgroeide tot de mascotte van het bedrijf. Hun eerste film, Snow White and the Seven Dwarfs, verscheen in 1937 en werd opgevolgd door een reeks bekende producties als Bambi, Pinocchio en Peter Pan. Het succes bleek niet vanzelfsprekend te zijn. In de jaren 70 en 80 sloegen films als The Fox and the Hound en The Black Cauldron niet aan bij het grote publiek en zag het filmhuis de omzet kelderen. De animators hadden bijna hun potloden moeten inleveren als gevolg van faillissement.

Zover is het nooit gekomen, want een decennia later – deze periode wordt ook wel de Disney Renaissance genoemd – scoorde de studio weer met films als The Little Mermaid en Beauty and The Beast. Met de formule animatie en musical behaalt de studio nog altijd recordopbrengsten. Dat niet alleen, ook de welbekende pretparken, televisiezenders en overnames van onder andere Pixar, Marvel en Lucasfilm hielpen het bedrijf om de grootste filmstudio ter wereld te worden. Afgelopen jaar liet Disney andere media-iconen als Warner Bros, Universal en Paramount ver achter zich met een marktaandeel van 26 procent.

Mickey aan de macht

Het lijkt erop dat het marktaandeel van Disney dit jaar nog groter wordt, met de release van Star Wars: The Last Jedi en Coco aan het eind van 2017. Daardoor zal de studio een nog grote rol krijgen als mediaconglomeraat. 21st Century Fox is momenteel de twee-na-grootste filmstudio. Rupert Murdoch wil van zijn bedrijf de meeste takken afstoten, en alleen de nieuws- en sportkant in eigen bezit houden. Met een marktaandeel van bijna 13 procent is dit een echte megadeal. Als het huis van de muis de mediatakken van Rupert Murdoch overneemt, dan wordt zijn macht in de filmindustrie alleen maar groter. En dan kan dié industrie er straks heel anders uit gaan zien.

Als grote filmstudio bepaal je namelijk welke films geproduceerd worden en welke niet. Dat Disney het de afgelopen decennia zo goed doet is niet geheel toevallig. De studio weet precies met welke films het geld binnenrolt en bij wat voor soort films dat niet gebeurt. In tegenstelling tot andere studio’s produceert Disney jaarlijks slechts een handvol films. En toch maakt de studio daarmee een recordomzet. Goed voor Disney, slecht voor de filmvariatie. Risicovolle of minder winstgevende films worden door de studio niet meer gemaakt. Als de deal tussen Disney en Rupert Murdoch doorgaat, dan is de kans aanwezig dat Disney dezelfde strategie doorvoert bij 21st Century Fox.

Disney monopolie

Dat betekent dus een forse daling in het aanbod in de bioscopen. Maar dat is niet het enige wat Disney verandert in de bioscopen. De studio oefent momenteel al een enorme druk uit op de filmtheaters: zo moeten de films van Disney langer dan vier weken te zien zijn in de zalen en gaat 65 procent van de omzet naar de producent. Een dergelijk percentage is nooit eerder geëist door een filmstudio. Waar grote bioscoopketens de druk aankunnen, laten kleinere filmhuizen in dorpen en kleine steden het afweten. Disney vindt het opstrijken van geld dus toch belangrijker dan het verwarmen van onschuldige kinderharten en filmfanaten. Mickey Mouse begint daarmee steeds meer op Oom Dagobert te lijken.

Disney oefent zijn macht ook uit op de pers. Begin november plaatste The Los Angeles Times een kritisch artikel over het mediabedrijf, waarin de journalist zich afvroeg of Disney genoeg bijdroeg aan het lokale bestuur van Anaheim, waar het befaamde Disneyland ligt. Zonder met de krant in gesprek te gaan, besloot Disney om de journalisten van The Los Angeles Times te boycotten van premières. Inmiddels is dat besluit ingetrokken, toch blijft het gek dat een bedrijf als Disney zoveel macht kan uitoefenen. Een macht dié alleen maar groter wordt mocht er een deal worden gesloten met 21st Century Fox.

Kortom, moeten we een megadeal tussen de twee mediaconglomeraten willen? De kwaliteit van de films zal omhoog gaan, maar het aanbod daalt. De kleinere bioscopen kunnen niet aan de eisen van Disney voldoen en misschien gaan die door het beleid van Disney nog failliet ook. Hoe dan ook, het is het begin van A Whole New World.