SPAT erop uit

Mindfulness: zweverige bedoeling of down to earth nuchterheid?

“Mindfulness is iets voor zweefteven. Stilzitten? Dat is niet gemaakt voor stresskippen zoals ik!” Een pure grafhekel had ik aan verplichte meditatieoefeningen. Mediteren bracht me alleen maar onrust, terwijl ik juist behoefte had aan rust in mijn kop. Toch is het een belangrijke behandelmethode geworden in ons land, maar blijft er daarnaast discussie over de schadelijkheid van mediteren. Ik ging op onderzoek uit en volgde een mindfulnesstraining: wat doet mindfulness nou eigenlijk?

Je komt mindfulness steeds vaker tegen: het is hartstikke hip. Je kunt het beestje een minder zweverige naam geven, zoals focusmeditatie of aandachttraining. Mindfulness wordt omschreven als een praktische bezigheid waarbij je aandacht hebt voor de dingen in het hier en nu. Door het te beoefenen, word je je bewuster van de wereld in je hoofd en om je heen. Tijdens mijn mindfulnesstraining ondervond ik dan ook dat de aandachtoefeningen een behoorlijk nuchtere-aardappelgehalte hebben. Eigenlijk is het hartstikke down to earth en is er weinig zweverigs aan. Dat betekent natuurlijk niet dat mindfulness zaligmakend is.

Diversiteit aan effecten

Vormen van mindfulness bestaan al eeuwenlang, maar dat maakt de leer niet achterhaald. Miljoenen mensen ervaarden positieve gevolgen zoals stress- en somberheidsvermindering door mindfulnessoefeningen te doen. Daarnaast is het niet alleen voor vrouwen met korte pittige kapsels in een midlifecrisis; wetenschappers en dokters houden zich enthousiast bezig met de aandachtsleer. Zo is mindfulness zelfs een onmisbaar onderdeel van behandelmethoden in Nederlandse ziekenhuizen geworden, bijvoorbeeld bij het omgaan met pijnklachten na een hartoperatie.

Wat mindfulness precies is en welke effecten het heeft, is echter ongedefinieerd. Is het urenlang stilzitten in een lotushouding of bestaat het uit aandachtig je tanden poetsen? Mede omdat de definitie uiteenloopt, zijn de effecten lastig te controleren. De bijeffecten van mindfulness werken vaak gunstig bij angst- en stemmingsstoornissen, maar zijn ook succesvol bij lichamelijke aandoeningen. Wel is bekend dat klachten als depressie en schizofrenie kunnen verergeren bij het onjuist toepassen van de leer. Er wordt weinig over gesproken in de maatschappij, maar mediteren kan gevaarlijke gevolgen hebben. Een getrainde coach is dan ook gewenst.

Ervaringen met mindfulness

Hoe ziet een mindfulnesstraining eruit? Stel je een ruimte voor vol klankschalen, lotusbloemen en wierook. Dat is het dus níet. In de training die ik volg, staat juist het accepteren van de mooie en minder mooie dingen centraal. Je bent daarbij vrij om te doen wat voor jou goed voelt, dus je gaat bijvoorbeeld zitten zoals je prettig vindt. Met een kleine groep deelnemers doen we ruim twee uur lang verschillende oefeningen, bijvoorbeeld in visualisatie, ademfocus en yoga. Ook praten we met elkaar over wat we ervaren tijdens de oefeningen. Daarnaast is er ‘huiswerk’, waarbij je thuis oefent met aandacht hebben voor het moment.

Ik begon met de mindfulnesstraining om mijzelf uit te dagen om iets te doen wat ik moeilijk en stom vond. Intussen heb ik geen grafhekel meer aan mindfulness. Sterker nog, doordat ik helderheid in mijn hoofd creëer, ervaar ik meer rust. Op die manier kan ik bijvoorbeeld beslissingen maken die mijn stress verminderen. Daar ben ik natuurlijk blij mee. Wat ik wel heftig vind, is dat bewustzijn niet altijd fijn is. Denk niet dat je geen negatieve dingen meer ervaart als je mindfulness goed uitvoert. Constructief stilstaan bij jezelf, is een kunst die je moet leren.

Je komt er pas achter dat mindfulness niet zweverig is als je zelf de gevolgen ervaart. Denk je dat je geen tijd hebt voor zulke grapjes? Geef jezelf de kans een eigen weg te vinden. Zo ben ik niet iemand die met liefde elke dag drie kwartier op een matje stilzit. Wel onderzoek ik andere manieren om de prikkels vanuit onze gestreste maatschappij te verwerken. Als je gewoon even niks doet, kunnen je lichaam en geest opladen. Wanneer je bij een fietsrit naar je werk zoveel mogelijk op je zintuigen focust, ben je al mindful bezig. En als je bij een oefening in slaapt valt? Dan ben je in ieder geval ook ontspannen!