nacht van het gebroken glas
SPAT onderzoekt

Nacht van het gebroken glas

De Nacht van het gebroken glas wordt ieder jaar herdacht. Deze historische gebeurtenis staat ook wel bekend als de Kristallnacht, die plaats vond in Nazi-Duitsland, in de nacht van 9 op 10 november 1938. Wie zich de stoffige geschiedenislessen nog kan herinneren, weet dat het maatschappelijke vraagstuk van de Joodse bevolking in Duitsland toen tot een uitbarsting kwam en dat het een onofficieel keerpunt was in de steeds erger wordende behandeling van de joden. Toch wordt de Kristallnacht pas sinds 1992 herdacht. Waarom is een dergelijke herdenking nog van belang?

Een groep jongeren zette in 1992 de herdenking in Nederland op nadat er bij een moskee een brandbom afging en een AZC in Duitsland werd aangevallen. Die gebeurtenissen hadden, net als de Kristallnacht – al dan niet op kleinschalige wijze – de bedoeling om vreemdelingen te verjagen. De xenofobie van de Tweede Wereldoorlog was klaarblijkelijk niet verdwenen en dus werd de Kristallnachtherdenking in het leven geroepen.

Zondebok

De Kristallnacht is één van de vele pogroms uit de geschiedenis. Pogrom is het Russische woord voor breken of plunderen, maar richt zich in deze context vooral op een bepaalde groep mensen, herkenbaar aan hun specifieke religieuze of etnische aard. Om je een beeld te geven van het Duitsland van voor de oorlog, moet je begrijpen dat Duitsland een gebroken land was na het verliezen van de Eerste Wereldoorlog. De Beurskrach van 1929 leidde tot grote armoede in het land, waardoor Adolf Hitler het volk kon verleiden door de joden als zondebokken voor al hun problemen aan te wijzen en zette daarmee de vreemdelingenhaat opgang. Vanaf dat moment vond segregatie en discriminatie op grote schaal plaats in het land en werden de eerste joden gedeporteerd. Uit wanhoop werd een Duitse diplomaat neergeschoten in de ambassade in Parijs, toen verhaal werd gehaald over de situatie.

Dit werd door de nazi’s gebruikt als reden om een pogrom te houden. Duizenden huizen, winkels en synagogen werd vernield en honderden joden werden vermoord. Vanwege al het glas dat de straten bezaaide kreeg de gebeurtenis de naam Kristallnacht. De stigmatisering van vreemdelingen en de discriminatie bereikten een kookpunt. Historici zien dit fenomeen als het begin van de deportatie van joden in Europa. Een belangrijke gebeurtenis dus, die we niet mogen vergeten.

Kans op een nieuwe Kristallnacht

Net als in de roerige tijden van het vooroorlogse Duitsland hebben we momenteel wederom te maken met fascisme en xenofobie. De afgelopen decennia kampt de wereld met het probleem van terrorisme, vaak gepleegd door radicale organisaties als IS en Al Qaida, wat door sommigen gelinkt wordt aan de islam. Politieke partijen gaan hier gretig mee aan de haal en pleiten er dan ook voor om grenzen te sluiten en willen het grondrecht van geloofsvrijheid deels ontnemen. Maar vreemdelingenhaat is er niet alleen voor de arbeidsmigranten of vluchtelingen uit het Midden-Oosten, ook de Noord-Afrikaanse bevolking die zich in Europa herbevestigd voor een betere toekomst en de arbeiders uit het oosten van Europa krijgen het hard te verduren. Ze krijgen uitkeringen of nemen onze banen in, terwijl hier tot voor kort crisis was en werkloosheid heerste.

“Vreemdelingenhaat in welke vorm dan ook leidt tot ellende.”

We zien in tijden van politieke onrust dat dergelijke ideeën aan aanhangers winnen, maar krijgen niet de overhand zoals tijdens de Kristallnacht. Vandalisme naar bepaalde groepen vindt nog altijd plaats. Een bijeenkomst als de Kristallnachtherdenking is essentieel om ons te blijven herinneren wat vreemdelingenhaat en haatpredikten met een bevolking kan doen, wat de desastreuze gevolgen daarvan zijn en om de slachtoffers te herdenken. De insteek van de organisatie gaat niet alleen om antisemitisme tegen te gaan, maar om xenofobie in het algemeen aan te kaarten. De herdenking wordt in verschillende Nederlandse plaatsen gehouden op 9 november. Laten we hopen dat door zulke initiatieven nooit meer zoveel glas rinkelt als tijdens die nacht in 1938.