Robotrechter lijkt objectiever maar vertrouwen we dat wel
SPAT checkt

De robotrechter lijkt objectiever, maar vertrouwen we dit wel?

Wat als robots de wereld overnemen? Wat als een robot jou gaat berechten? De juridische dienstverlening blijft niet achter en is onderhand ook in de weer met robots. Hoe steekt dit in elkaar en is een robotrechter wel zo verantwoord?

Alles wordt steeds meer digitaal om ons heen en dan kan de juridische dienstverlening natuurlijk niet achterblijven. Ook de rechtspraak is langzaamaan steeds meer digitaal aan het worden. Steeds meer juridische zaken worden door de computer in plaats van de mens opgelost. Gaan we richting een robotrechter?

Digitalisering rechtspraak

De digitalisering van de rechtspraak dient een specifiek doel. Het zou de rechtspraak in Nederland soepeler en sneller moeten laten verlopen. De digitale rechtspraak is zich dan ook snel aan het ontwikkelen: verschillende civiele rechtszaken gebeuren nu al geheel digitaal. De computer in plaats van een mens komt dan met een vonnis.

Digitalisering van de juridische dienstverlening wordt ook wel legal tech genoemd. Er zijn enerzijds vele bedrijven bijgekomen die zich zijn gaan richten op juridische technologie. Zij zijn de technologie voor juridische kantoren gaan ontwikkelen zodat zij geschillen digitaal kunnen afhandelen. Anderzijds zijn de juridische kantoren in de tussentijd ook zelf aan de slag gegaan met het ontwikkelen van digitale toepassingen. Het belangrijkste middel om deze digitalisering mogelijk te maken zijn historische gegevens, ook wel data genoemd.

De digitale juridische dienstverlening vind je al op verschillende welbekende plekken in de samenleving terug. Jaap van den Herik, hoogleraar juridische informatica aan de Universiteit van Leiden, noemt een aantal voorbeelden van bedrijven die gebruikmaken van een digitale rechtspraak. Bol.com maakt bijvoorbeeld gebruik van e-Court, waarbij geschillen digitaal worden opgelost, en Marktplaats van een online publieksraadpleging. Als je dan online iets koopt bij deze bedrijven, ga je hiermee akkoord.

Grenzen aan de robotrechter

Er zijn ook grenzen aan de ontwikkeling van robots, want in hoeverre zijn we zeker dat het allemaal gebeurt zoals we willen. De robotrechter baseert zijn oordeel op algoritmes, formules die voortkomen uit verzamelde data. Echter, je kunt discussiëren over de objectiviteit van deze algoritmes. Niet elke zaak is hetzelfde, niet alles is zo zwart op wit. Robotrechters zouden op basis van algoritmes mogelijk tot een onjuist oordeel kunnen komen en dit is natuurlijk geen optie wanneer het over het leven van mens gaat. Volledig gaan leunen op algoritmes is daarom risicovol. Het kan geen kwaad dat de mens in ieder geval die vinger aan de pols houdt in de rechtbank.

Daarnaast is er nog de angst dat we voorbij worden gelopen door robots. Robots kunnen zelf van hun fouten gaan leren en straks slimmer worden dan ons. Wat als de robotrechters ons samen te slim af zijn en de macht in de rechtspraak te pakken krijgen en misschien wel jou of mij gaan veroordelen voor iets wat we niet gedaan hebben? Daarom is het van belang om aandachtig met deze ontwikkeling om te gaan en te voorkomen dat robots de touwtjes in handen krijgen in de rechtspraak.

Rechter Erik Boerma ziet het om een andere reden niet zitten dat rechters overgenomen worden door computers: “De rechter heeft ook een rol om af en toe eigenwijs en tegen de klippen op dingen te doen. Als strafrechter kan ik iemand veroordelen, maar met mijn bevoegdheid ook zeggen dat ik diegene geen straf geef. Het is fijn om met je hand over het hart te kunnen strijken.”

Van den Herik ziet daar geen bezwaren in. “Een computer kan ook eigenzinnig zijn. Ik zie niet in waarom een computer wel over intuïtie kan beschikken en niet over empathie.” Kortom, er blijft een discussie bestaan over of robots over bepaalde eigenschappen van de mens kunnen beschikken zoals gevoel en emoties. Zijn dit menselijke eigenschappen die robots niet eigen kunnen maken, maar wel noodzakelijk zijn in de rechtspraak? Is het daarom van belang dat mensen zich over zaken als rechtszittingen buigen?

Dit levert de robotrechter ons op

Wat het grote voordeel van de robotrechter is, is dat er werk uit handen van de menselijke rechters gehaald wordt. Hierdoor hebben rechters meer tijd en energie over om in complexere zaken te steken. Het idee is dan ook niet dat de rechters geen werk meer overhouden door de inzet van robotrechters, maar dat enkel geautomatiseerd werk door de robotrechter overgenomen wordt. Zo heeft de rechter alle ruimte om zich in te zetten voor de complexe zaken waar de specialistische kennis en ervaring van een rechter hard nodig is.

Dus het is de vraag wat verstandiger is. Zijn die menselijke eigenschappen als gevoel niet noodzakelijk in zoiets belangrijks als de rechtspraak? Of is de objectiviteit van een robot juist een verademing aangezien de subjectiviteit van een menselijke rechter dan wordt uitgeschakeld? Door wie word jij liever berecht: de menselijke rechter of de robotrechter?